Thứ Tư, 12 tháng 12, 2012
Chuyện viết cho đàn bà
Ông vừa thực hiện một chuyến đi,đã tận mắt nhìn thấy những điều mà nhiều năm nay ông thầm mong nhìn thấy. Để không bại lộ lí do cũng như mục đích cuộc đi này, ông đã mua quà tặng cho vợ con đắt tiền hơn bao giờ hết/ từ đôi hoa tai kim cương cho cô con gái cả, chiếc vòng tay vàng trắng cho con gái thứ 2 đến đôi hoa tai vàng khảm ngọc cho vợ, những đồ chơi đắt tiền cho đứa cháu ngoại…/
Hà nội ngày tháng mới -1#
Tôi đang nghĩ: Sẽ viết cái gì và sẽ post cái gì lên Blog vào những ngày về thăm quê. Ngổn ngang quá: chuyện con cháu? chuyện bố mẹ, chị em? chuyện của mình? hay chuyện của những người xung quanh mình? Viết sao cho hết , bút nào tả được tâm trạng, buồn và thất vọng là chính, nhưng cũng có nhiều điều vui, nhiều giây phúc hạnh phúc về nhiều con người đáng trân trọng xung quanh mình. Thời gian trôi nhanh quá , ngày qua ngày, chưa kịp viết điều định viết thì đã thấy, đã nghe, đã gặp những sự việc khác đáng viết, đáng ghi hơn nhiều. Thế là lại hoãn lại ý tưởng đã hình thành trong óc, rồi lại những sự kiên, những con người nối tiếp theo thúc dục tôi. Rốt cục là cho đến tận hôm nay, chưa một dòng nào ra đời, cảm xúc trôi tuột đi cùng dòng người trên phố, cùng tiếng ồn ào hỗn loạn của các loại âm thanh. Một cô bạn thân bảo tôi: "Hà nội thân thương lắm, tôi yêu Hà nội lắm". Vâng, tôi cũng bảo cô ấy thế, nhưng xót xa nghĩ thầm: Cô chỉ nhìn thấy Hà nội ở những tòa nhà cao tầng, những con phố mới, đô thị mới, và với nguồn thu nhập đủ để đi du lịch vài ba nước tư bản trong 1 năm, những bữa tối ở những nhà hàng sang trọng với thực đơn giá cao ngất ngưởng / khoảng 600 000 đồng cho 1 suất ăn/. Còn với tôi, Hà nội là dòng người nườm nượp, là các cháu thanh niên gày gò chen nhau trên xe buýt về nhà sau giờ làm, giờ học, là những bà cụ già bán nước ở vỉa hè phố cổ cả cuộc đời, là những cô gái quê đôi quang gánh với vài mớ rau muống, chạy cuống quýt sau tiếng còi xua đuổi của công an.
Hôm qua, mới tối hôm qua thôi, đang chờ xe buýt để đi tới nhà con trai thăm cháu nội, tôi đã phải chứng kiến một sự việc khiến tôi buồn mãi.Trời lạnh, đã gần 7h tối, đã qua 45 phút mà chiếc xe tôi mong mãi không tới, trong khi hàng chục chiếc khác nối đuôi nhau đến lại đi. Bỗng nhiên, một cậu thanh niên chừng ngoài 20 tuổi một chút, áo khoác mỏng manh như áo mùa hè, trong khi tôi, mũ kín tai, cổ chèn khăn thật kín, ghé xe máy sát người tôi, hỏi: "Bác ơi, bác đi xe ôm, cháu chỏ bác đi". Tôi nhìn cậu, thấy thanh niên mặt mũi sáng sủa, cao ráo, chẳng có chút dáng vẻ nào của người xe ôm chuyên nghiệp, tôi lắc đầu bảo: "Bác có vé tháng cháu ạ, xe bác chờ chắc sắp đến". Thanh niên vật nài : "Bác ơi, cháu chở bác đi, bác trả bao nhiêu cũng được, cháu chưa ăn gì từ sáng," Tôi nhìn thanh niên, tim đau nhói, trèo lên xe , tôi hỏi: "Cháu làm xe ôm lâu chưa", thanh niên trả lời :" Cháu làm 3 năm rồi, làm thêm bác ạ, cháu là sinh viên trường Đại học giao thông năm thứ 3". Thế rồi, chỉ 1 quãng đường chừng 2 km, tôi biết thanh niên này quê Thạch Thất, cách Hà nôi 30km, phải đi xe ôm thêm để lấy tiền học và tiền trọ. Thanh niên kể: "Có thằng lừa cháu, đòi chở vào ngõ tối, mượn máy di động kêu gọi cho người nhà ra đón, cháu vừa đưa máy, nó chạy biến luôn, không biết đằng nào mà tìm nữa, vừa mất máy, vừa không được trả công". Thanh niên hồn nhiên kể: '" Cháu phải đóng tiền học đầu tháng, mà tháng này lại có ngày lễ 20/11 nên cháu chẳng biết có kiếm đủ để nộp cho tháng 12 không?" Tội nghiệp thằng bé quá, chỉ có mấy phút trên đường mà tôi đã hình dung cảnh sống của sinh viên bây giờ ra sao. Các thày cô đứng trên bục giảng có bao giờ chứng kiến những điều tôi vừa kể. Các nhà lãnh đạo đất nước ơi, cố gắng hé mắt nhìn xuống dòng người phía dưới chân mình, qua lớp kính mờ của những chiếc xe bóng lộn hàng vài trăm nghìn đô la, để thấy một thảm cảnh, một hiểm họa trong tương lại không xa : Nghèo thì khổ, thì hèn, cố gắng theo đường học để đổi đời, nhưng đổi sao nổi, học sao nổi, nếu hàng ngày phải lo chạy từng miếng cơm thế này?
Những điều rút ra từ "Trường học cuộc đời"
Rảnh rỗi, viết chơi đôi điều mình tự rút ra từ những điều mắt thấy tai nghe và tay...sờ của chính đời mình.
1. Quan hệ xã hội
Nên cho, tặng chứ không nên cho vay.Chỉ những người hoặc vì lòng tham, hoặc vì yếu lí chí mới cho người khác vay mượn
Bạn càng thân, càng biết nhiều về mình, dễ sinh lòng đố kị, càng dễ phản bội mình
Phụ nữ giỏi giang, thông minh, dễ gặp nhiều trở ngại trong đường đời
Đàn ông không thích những người phụ nữ thông minh, họ thích những người phụ nữ giàu nước mắt hơn những người phụ nữ giàu trí tuệ
Ranh giới giữa tình bạn và tình yêu giữa đàn ông và đàn bà rất mỏng manh, đàn bà thường chạy trốn tình yêu ngoài hôn nhân để giữ gia đình, còn đàn ông sẵn sàng lao vào vì tính hiếu kì.
Đàn ông dễ quên trách nhiệm làm bố, còn đàn bà thường ân hận nhiều nếu đã có lúc quên trách nhiệm làm mẹ
Một người đàn bà đẹp dễ làm nao lòng người như một bông hoa đẹp
Bông hoa đẹp không thể chỉ để dành cho một người, vì thế,đàn bà đẹp thường hay cô đơn cho dù có nhiều người đàn ông ngưỡng mộ
Nói / phát ngôn/ để được việc khó hơn rất nhiều là nói để hả cơn giận
Thói quen như con đường, đi mãi thành đường, hành vi lặp lại nhiều lần thành thói quen
Từ bỏ thói quen xấu khó gấp nhiều lần làm một việc tốt cho người khác, nhưng đa phần không ai muốn từ bỏ thói quen cũng như không muốn làm lợi cho người khác.
Lớp trẻ thường cậy vào trí tuệ minh mẫn trời cho nhiều hơn cậy vào học vấn và kinh nghiệm của những người đi trước.
2. Quan hệ gia đình
Mẹ chồng con dâu thường hay bất hòa, nguyên nhân chính đều cùng xuất phát từ tình thương yêu con, cháu mà gây ra.
Con trai cãi mẹ bênh vợ là chuyện thường tình, nhưng không cẩn thận, người con trai là nguyên nhân của sự bất hòa giữa mẹ chồng và nàng dâu
Một gia đình có tới 3-4 thế hệ sống chung dưới một nóc nhà, đa phần vì hoàn cảnh" bất khả kháng"
Cá thể con người đòi hỏi sự bình đẳng và tự do, ràng buộc gia đình hạn chế điều đó, vậy nên thường xảy ra ngoại tình. Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ chỗ mỗi cá thể không biết hạn chế đòi hỏi sự tự do của chính mình.
Phụ nữ sống tới ngoài 50 tuổi mới ngoảnh lại nhìn chặng đường đã qua của đời mình, thường hay than thân trách phận là đã chịu thua thiệt cho chồng con. Họ muốn thay đổi, nhưng khốn nỗi, tuổi tác và sức khỏe đã không cho phép nên thường trút hết lên đầu chồng con những nỗi bực dọc của mình. Điều này xảy ra nhiều hơn trong giới trí thức về hưu.
Góc khuất
Hình như ở bất kì ngôi nhà nào, mảnh sân nào, khu vườn nào…cũng có một góc khuất. Cái góc khuất này không được để ý đến, mọi sinh vật đều phát triển một cách tự do theo sở thích của mình. Trong mỗi con người, mỗi cá thể, mỗi gia đình, mỗi tập thể, thậm chí, mỗi xã hội…đều có những góc khuất đó.Hãy thử nhìn xem, góc khuất trong tâm hồn, trong đời sống của bạn nằm ở chỗ nào? Có ai dám đem phơi bày trần trụi mọi ý nghĩ của mình, mọi hành vi của mình, mọi điều sâu kín nhất trong con người mình ra cho thiên hạ đàm tiếu hay phân tích, để rồi trở thành mũi nhọn cho các loại tên bay đạn lạc tấn công?Có chăng đến lúc cuối đời /hoặc do ngẫu nhiên/ con người cảm thấy ăn năn hối hận với một người thân hoặc với chính mình, họ mới đem giãi bày để giải thoát cho chính mình trước khi nhắm mắt xuôi tay, mặc kệ người trần gian xét xử. Đây nhé, một ông cụ hàng xóm nhà tôi, được tiếng yêu vợ quí con, bỗng dưng một ngày, nhỏ nhẹ nói với bà vợ rằng: “Tôi có con trai riêng từ lâu rồi, nay nó đã lớn và tôi thấy mệt mỏi vì phải dấu bà, tôi chẳng mong bà tha thứ vì điều đó khó xảy ra, nhưng tôi muốn sau khi tôi chết, bà cho nó về chở tang tôi, thế là đủ.”
Bà cụ tá hỏa, tưởng ông cụ lẩn thẩn động rồ, mặc dù cụ ông vẫn khỏe mạnh, minh mẫn, và không chịu tin. Sau hàng tháng trời cặn kẽ hỏi han, rồi không chịu được một mình, cụ bà kể cho con cháu nghe, thế là cả nhà cứ như ngồi trên đống lửa, nhấp nhổm . Họ không biết nhấp nhổm vì cái gì nữa, chờ mong ông cụ chết để được nhìn thấy tận mắt đứa con trai , anh trai, cháu trai hay sao, trong khi đó, dù tra khảo thế nào cụ ông cũng chỉ trả lời: “Tôi chết đi, nó biết, và sẽ tìm đến.”
Thật khó hiểu cho con người, cái góc khuất trong tâm hồn mỗi người, cho dù hay dở, họ cũng đều muốn dấu kín.Có một người đàn bà xinh đẹp, vẻ ngoài đoan trang, được tiếng chiều chồng, thương con và chăm chỉ cần cù. Thế mà, đùng một cái chị ta buột miệng “ thổ lộ” cái góc khuất của mình với cô bạn gái thân rằng đã từng ngủ với 7 người đàn ông. Cô kia như giẫm phải gai, không thể giấu kín điều bí mật của bạn, không thể giữ được lời thề rằng “ điều gì vào đầu tôi, không có nơi ra”, đem kể lại cho một cô bạn “ thân” khác. Thế là góc khuất của người đàn bà kia bị phơi bày, cứ như góc khuất trong khu vườn đầy cỏ gai bị bỏ quên lâu ngày, nay bị cày xới.
Có một người đàn ông hàng xóm rất tử tế, một người thợ có đôi tay vàng, sống độc thân với một bà mẹ già từ nhiều năm nay. Ông không giao lưu rộng rãi, rất đạm bạc, nghèo nhưng rất chân tình với bạn bè. Ông hay giúp đỡ mọi người, tử tế với hàng xóm láng giềng và luôn luôn hỏi tôi: “Cô có cần gì ở tôi không”. Tôi rất trân trọng quí mến người đàn ông này, và luôn thầm nghĩ: thật hiếm hoi có một người con trai tốt đến thế với bà mẹ, vì con gái bà cụ lấy chồng có con cháu riêng, ít khi hỏi han đến mẹ, còn người con trai thì hàng ngày mang thức ăn, đồ dùng về cho mẹ từ hàng chục năm nay rồi. Bỗng một hôm, bà cụ nhắn bảo rằng có việc muốn nhờ tôi. Khi tôi thu xếp xong việc nhà, chạy đến cụ, thì đã thấy cụ đang nằm trên giường, những giọt nước mắt lăn trên gò má nhăn nheo, bàn tay run rẩy, trông rất tội nghiệp. Tôi nghĩ bà cụ bị cảm gió, lôi ngay lọ cao Sao vàng trong túi ra, chuẩn bị đánh gió cho cụ. Lúc đó, cụ mới thều thào bảo: “Cô ngồi xuống đây cho tôi nói chuyện.” Tôi chột dạ, biết rằng có vấn đề nghiêm trọng, vội kéo ghế ngồi xuống bên giường và lắng nghe cụ kể. Thì ra, đêm hôm qua, ông con trai đi uống rượu với bạn bè về, bà cụ trông chờ con bên cửa tới tận 12h đêm, thấy con về muộn, cụ lên tiếng khiển trách. Không biết vì rượu hay vì bị ức chế bao năm tháng bởi những điều phiền muộn, người con trai đã xô bà cụ ngã xuống, chửi rủa mẹ là “ Đồ gái đứng đường”. Thế là bà cụ suy sụp như bị những ngọn roi quất vào cái cơ thể già nua. Một thời gian sau, cụ qua đời, không do bệnh tật, không do nghèo khổ, mà do đau đớn khi nhìn thấy cái góc khuất trong người con trai yêu quí của mình.
Lại kể về cái góc khuất trong một người đàn bà quen biết. Chị ta nổi tiếng là tham vọng, đã từng được được kết nạp Đảng khi còn đứng bán hàng ở khu chợ người Việt, đã từng lên đến chức Bí thư chi bộ Cộng Đồng. Chị đã từng là Chủ tịch Hội phụ nữ / quyền to lắm đấy nhé, vì là đại diện cho phụ nữ cộng đồng, cánh tay phải cho các vị lãnh đạo nhà nước ấy chứ chẳng chơi/. Một lần, trước mặt khá đông chị em, tôi chứng kiến chị nói chuyện với chồng qua điện thoại: “ Dạ, em nghe ạ.”. “ Dạ, vâng ạ”. “ Da, thưa anh ạ.”…Tôi cứ tưởng chị đang nói chuyện với lãnh đạo SQ, nhưng sau khi nói chuyện, chính chị kể lại rằng chồng gọi điện hỏi han chuyện cơm nước nhà cửa hàng hóa. Tôi nghĩ thầm, chị này có văn hóa thật, giọng đúng con gái Hà thành dòng dõi / chả là ngày xưa các cụ nhà tôi hay nói với nhau như vậy, chứ đám con cái các cụ sau này chẳng học được điều đó, cho dù lắm khi cũng thấy cần thiết ./
Thể rồi một hôm, có cô bạn cũ lâu ngày đến chơi. Chuyện nọ chuyện kia lan man, thế nào mà cô bạn nhắc đến tên người đàn bà kia, nay đã về hẳn VN làm ăn rồi.Cô bạn kể : “ Em đi nghỉ trong Mũi Né, có gia đình người quen trong đó kể về một chị …rất nổi tiếng giàu có tài ba, cũng đang định mang vài chục tỷ vào đầu tư mua nhà biệt thự.” Rồi nhắc tên chị kia và cô bảo rằng: “Sao chị ta liều thế nhỉ, giàu có tới đâu mà khoe khoang ghê thế”. Tôi cười, nói rằng : “Sao mình biết được cái góc khuất của người ta?”. Nhắc đến từ này, cô bạn bỗng nhiên nhảy dựng lên: “ Ôi chị ơi, bà này tài giấu góc khuất lắm, chị có biết không”. Tôi bảo là tôi ít quan tâm đến cái góc ấy của mọi người, còn cô bạn kể rằng, một lần đang dọn hàng / vì công nhân người Bul của cô ốm nên cô phải tự làm/. Thế rồi, dù muốn hay không, cô là người chứng kiến sự phơi bày cái góc khuất của chị Chủ tịch Hội PN nói trên đối với chồng. Chị ta không nghĩ là có người VN bên cạnh, nên khi cùng chồng dọn hàng sáng sớm, chị chửi chồng không còn thiếu một từ ngữ nào: nào là loại đàn ông bất lực, ăn bám, đầu đường góc chợ, bê tha. Nào là chỉ xứng đáng ăn… chứ không đáng ăn cơm, ăn bánh mỳ…Cô bạn tôi nói: “ Những từ ngữ chị ta dùng để chửi chồng chắc không thua bọn hàng tôm hàng cá ở chợ Đồng xuân đâu chị ạ”. Thôi chết, hóa ra chị em bán hàng ở chợ Đồng xuân Hà thành nhà mình đã thành tiêu chuẩn để ví von với những hạng này hay sao? Tôi không tin được vào tai mình nữa, bởi tôi đã chứng kiến cú điện thoại kể trên khi chị ta dạ vâng ngọt sớt với chồng trước mặt chị em, để nêu cao tấm gương vợ hiền vợ thảo cho chị em học tập. Ôi,đáng thương thay cho con người, nhưng cũng đáng ghê tởm thay cho con người. Nhưng có lẽ chị này là điển hình cho lớp người suốt đời phấn đấu nên chị buộc phải che đậy cái góc khuất của mình, chứ cả như tôi, có sao nói vậy, có sao sống vậy, tự mình rèn luyện mình, đào bới cái góc khuất của mình để dọn cỏ rác, bởi tôi chẳng cần bất cứ một cái danh hiệu nào, chỉ cần cái tâm mình nó nhẹ nhàng thanh thản là đủ rồi, chứ mà cứ phấn đấu / để giàu có, để trở thành ĐV, trở thành ông này bà nọ/ thì chắc chắn phải che đậy cái góc khuất của mình thôi, đúng không các bạn?
Trên từng cây số
Vào dịp kỉ niệm Quốc khánh Việt nam 02.09.2006, ngẫu nhiên Namcua được vinh dự chụp ảnh với Bộ trưởng Bộ Văn hóa Bungaria, ngài Stefan Danailov. Đây chính là con người huyền thoại trong bộ phim " Trên từng cây số", trong vai Đại úy Deanov , được chiếu những năm 70 ở Việt nam. Trong khí thế sôi sục giương cao ngọn cờ chống Mỹ cứu nước, ông đã là thần tượng của bao trái tim thiếu nữ.
Bộ phim và bản nhạc trong phim đã đi sâu vào lòng bao người trong thế hệ chúng tôi. Năm nay ông đã ở tuổi 70 nên đã thôi giữ chức Bộ trưởng, nhưng ông vẫn tiếp tục đóng phim. Con người ông là điển hình của sự kết hợp giữa Văn hóa và Chính trị, tài năng và nghị lực.
Người Digan ở Bulgaria / tiếp theo/
Mấy hôm nay lạnh quá, tuyết rơi dày đặc ,có những nơi cao tới hàng mét. Sofia bao phủ một màu trắng lạnh lùng. Tôi có việc phải đi ra ngoài, chưa đầy 1h sau, cho dù áo ấm, giày tất, mũ trùm tai, găng tay, ngồi xe oto, mà về nhà, cứ ho khù khụ. Thế mới biết mình đã già rồi, mọi biến đổi thời tiết ảnh hưởng trực tiếp và ngay lập tức, chẳng như ngày nào, âm 20 độ vẫn chạy trên tuyết, đùa nghịch nhau và đắp ông già tuyết cho các con chơi.
Năm nay nước Bul sẽ tiếp tục chìm sâu vào cuộc khủng hoảng tài chính. Báo cáo của chính phủ ngày hôm nay khẳng định: Số người giàu lên ở Bul rất nhiều, có tiền gửi hàng triệu leva trong ngân hàng và chỉ sống bằng lãi suất đã đủ xa hoa. Rồi các ngài trợ lí cho Ủy ban quốc gia cũng phát biểu: Tiền lãi do kinh doanh Bất động sản và các hoạt động tài chính tăng lên gấp 3 lần so với ba năm trước đây, khi ngài Thủ tướng Boiko Borisov mới lên nắm chính phủ...Nghe mà thấy lạc quan quá. Rồi tiếp theo, ngài Tổng thống vừa thôi chức phát biểu: “Tôi chưa bao giờ thấy người dân khổ như bây giờ, dân không đủ tiền mua củi đốt lò sưởi và bánh mỳ, hàng chục làng thôn mất điện sinh hoạt ngay từ trận mưa tuyết đầu tiên...”
Thì ra, họ đánh nhau, họ cãi nhau, chứ đâu họ có nghĩ đến dân. Ngài Tổng thống giữ chức 10 năm / hai nhiệm kì/ mà chẳng hề thấy dân khổ, chỉ vừa thôi chức được 1 tuần thì dân đang “giàu” biến thành “ nghèo” đến thế, suốt 10 năm qua ông ta ở đâu? Ông đã làm được gì cho dân?... Tại sao lũ nhà báo phóng viên vây quanh ông ta kia chẳng ai hỏi nổi 1 câu như vậy để nghe xem ông ta trả lời thế nào? Phe ông Thủ tướng vừa thắng cử, ngài Tổng thống mới là người cùng Đảng với ông Thủ tướng, còn ngài Tổng thống cũ này thuộc Đảng xã hội, hậu duệ của Đảng cộng sản cũ. Họ tranh giành quyền lực, họ lật đổ lẫn nhau, họ nói xấu nhau, chửi nhau trong phòng họp Quốc hội, tay Thủ tướng cũ cũng vậy, vừa mất chức hôm trước, hôm sau to mồm kể những thói hư tật xấu của Thủ tướng mới, rồi lên án xã hội là đầy những tệ nạn, nghèo đói, trộm cắp... Vậy mà, không một ai, không có bất kì một tờ báo nào, một đài truyền hình nào, chất vấn và hỏi hắn ta: “Anh ở đâu trong những năm tháng đất nước ngày càng suy thoái này? Anh làm được gì cho dân? Chẳng lẽ chỉ khi anh thôi chức, thôi quyền, dân mới đói khổ hay sao?”...
Nhưng thôi, quay lại với cái xóm Digan nghèo khổ mà tôi đã bắt đầu ở trên kia. Thằng bé vẫn tới làm cho tôi sáng hôm qua vừa gọi điện hỏi có việc gì cho nó làm không. Tôi bảo: “ Việc thì lúc nào cũng có, vấn đề là mày có muốn làm hay không thôi?”
Nó mừng rỡ, kêu lên: “Trời ơi, chúng tôi đói từ nhiều ngày nay rồi, không có việc làm, không có tiền mua đường sữa và bánh mỳ cho con”.
“OK, ngày mai mày đi làm nhé, nhớ tới đúng giờ đấy”
Thế là sáng sớm nay nó đã đến đứng trước cửa nhà tôi, co ro trong một cái áo khoác mỏng, đầu không mũ, trong khi tuyết rơi ngập lối đi tới tận đầu gối, ngoài trời lạnh tới âm 22 độ. Tôi ra mở cửa cho nó, hỏi luôn:” Mày không có áo ấm à?” Nó bảo: “ Có chứ, nhưng tôi ngại mang, vì khi làm việc phải cởi ra”. Đấy, cái lười biếng của dân Digan thể hiện ở khắp mọi lúc, mọi nơi, và thật đáng buồn cười vì sự lười biếng đến ngớ ngẩn của họ. Tôi hỏi vậy và đã sẵn sàng nghĩ ngay tới việc mang cho nó cái áo budong của con trai tôi còn mới nhưng không dùng đến, nhưng câu trả lời của nó như gáo nước dội lại, hất toẹt cái ý định này ra khỏi đầu tôi.
Nó giúp tôi dọn tuyết ở lối đi và trên mái ngói của cái nhà vườn, vì tuyết dày tới hơn 50cm, sợ vài hôm nữa lạnh rồi đóng băng không dọn được. Thực ra, tôi cũng có thể làm được việc này, song lại sợ cảm lạnh, cộng với tội nghiệp thằng bé, cho nó việc làm để cho nó chút tiền. Quan điểm của tôi rất rõ ràng : Làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng. Thằng Ilia này có 3 đứa con gái, vợ nó còi dí mà cũng đẻ được những 3 lần rồi, năm nay mới 25 tuổi, đứa gái lớn đã lên 9. Kinh khủng quá, không biết chúng nó sống bằng gì cho qua những ngày đói rét này. Những đồng tiền nó kiếm được đó đây cả tháng cũng chỉ đủ cho gia đình nó mua bánh mỳ và sữa trong một vài ngày...thật khó hiểu.
Ilia làm cho tôi ngạc nhiên nhiều lần, kể cả ngày hôm nay. Buổi trưa, tôi mang cho nó bát súp đậu nấu với sườn, một món ăn rất ngon và chế biến cũng công phu.Bình thường người Bun chỉ nấu đậu, cho thêm cà chua, gia vị, riêng tôi, tôi ninh sườn, vớt váng, đậu nấu nhừ nhưng không vỡ hạt, trộn thêm bột ớt đỏ và lá húng. Ilia làm việc không nghỉ, chỉ xin tạm ứng tiền công để mua thuốc lá, thấy vậy tôi mời nó ăn trưa bằng món đậu kể trên. Nó chẳng thèm nhìn bát súp, nói luôn: “ Tôi không ăn đậu đâu, vì ngày nào tôi cũng ăn rồi”. Tôi bảo: “ Món đậu này không giống món đậu nhà mày đâu, ăn thử đi.” Nó dứt khoát từ chối, không phải vì nó ngại ngùng / vì cả mấy năm nay, khi nào làm việc cho tôi nó chả ăn trưa, bất kì món gì tôi cho nó/ . Thế rồi, mấy phút sau, tôi đã thấy tay nó cầm chai bia, bao thuốc lá và một chiếc bánh Sandvich to tướng vừa mua ở nhà hàng bên cạnh. Số tiền công ít ỏi trong một ngày của nó thế là đi đứt một nửa vào bao thuốc lá, chai bia và cái bánh kia. Đương nhiên, tôi ái ngại cho nó, nhưng tôi không thế trả hơn mức cho phép, còn nó, với số tiền này, nó có thể mua được 1 kg thịt, 1 hộp sữa+1 cái bánh mỳ cho cả gia đình nó. Không, nó nghĩ đến nó trước, và nó thỏa mãn mình trước hết, vợ con, tối về, còn đồng nào sẽ tính sau.
Nhớ lại ngày xưa, khi còn bé, có cô bạn tên Thảo, rất xinh, học cùng lớp 5 cho tới hết lớp 7. Thảo người làng tôi / nơi sơ tán/, bố mẹ chắc khá giả nên nó luôn mặc quần áo đẹp, cộng thêm với nước da trắng nõn, trông nó lúc nào cũng đài các kiêu sa, không giống bọn trẻ cùng xóm, đen nhẻm vì nắng mưa ngoài đồng ruộng. Thậm chí, dân HN sơ tán về làng như chúng tôi cũng chẳng bao giờ có được tấm áo, tấm quần đẹp như của nó. Thế nhưng, gần như ngày nào nó cũng cãi nhau đánh nhau với bọn bạn bè, tôi không hiểu vì lí do gì, chỉ đứng từ xa lắng nghe / vì tôi nhút nhát, lại bị mang tiếng dân sơ tán, chẳng dám dính vào người làng/. Một hôm, chúng nó xúm lại giằng tóc Thảo, bôi bẩn lên cái áo Thảo đang mặc, tôi nghe thấy tiếng Thảo chửi rất tục, chanh chua: “ Chúng mày ghen với tao à? Bố mẹ chúng mày cũng 1 cái đầu 2 cái tay như bố mẹ tao, tại sao nhà chúng mày nghèo, nhà tao giàu? Tao mặc áo đẹp, chúng mày tức lắm à, tức đấm ngực mà chết hết đi”...rồi còn nhiều trận tương tự như thế, nhưng, ngay từ ngày đó, chỉ qua đối đáp của Thảo, tôi hiểu một điều: Giàu nghèo là do trí óc, do lao động của chính mình tạo ra. Còn bé như thế mà Thảo đã biết đối đáp để chống chọi với đám trẻ con trong làng, thế mới biết rằng nó cũng được dạy dỗ đấy chứ, mỗi cái tội chanh chua chửi tục thì không thể chấp nhận được. / nghe nói gia đình Thảo vẫn giàu có lắm, Thảo có cô con gái xinh đẹp chẳng kém mẹ, ông anh họ tôi ngấp nghé cho con trai mà chẳng được đấy/.
Chuyện cũ viết lại
Sáng nay, mở báo mạng đọc, lại thêm một lần nữa giật mình. Các bạn đọc bài này chưa?
http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2012/02/dung-ngoai-duong-lam-le-cau-an/
Hãy đọc đi và hãy hình dung xem dân mình đang đi về đâu với những hành lễ cúng bái ma mị thế này.
Không thể nào hiểu nổi nền văn hóa nước nhà bây giờ trong trạng thái nào, giai đoạn quá độ nào của sự phát triển xã hội loài người trên mặt đất nữa.Ở những bộ tộc thiểu số ít người đã đành, đằng này, chính giữa Thủ đô, trung tâm văn hóa chính trị của cả nước, một cuộc tụ tập lớn như thế hàng năm diễn ra, số người tham gia ngày càng đông, gây ra ngày càng không ít hậu quả xã hội, mà nhà nước, chính quyền không hề có bất kì một ý kiến gì?
Đêm ngày 14 âm lịch, Tết năm 2005, tôi cũng đã từng trong số các người đến xếp hàng từ 5h chiều để được vào chùa Phúc Khánh nghe đọc kinh cầu nguyện và dâng sao giải hạn. Chẳng là cô em gái tôi, người cũng có chút chức tước địa vị trong Bộ Giáo dục và đào tạo, rất tin rằng việc dâng sao giải hạn ở ngôi chùa này đã đem lại cho cô và gia đình mọi điều may mắn tốt lành trong năm, nên khi thấy tôi ở nhà đúng dịp tết, cô mời tôi cùng tham gia. Lòng tin của cô chắc chắn là do phong trào của cả cơ quan và của bạn bè dẫn dắt, chứ bình thường thì cô đâu có thời gian mà làm việc này. Chẳng là hồi đó, nghe đâu vợ các quan lớn cũng ham đến đây cúng lễ dâng sao để giải hạn cho chồng con mỗi khi có những phi vụ làm ăn hoặc cạnh tranh thắng thua trên thương trường, chính trường, thậm chí các phu nhân còn núp bóng các ông chồng, chỉ thị cho nhà chùa xây cả một lầu cao đối diện với Tam bảo, có lối lên xuống hai bên, có người canh hai đầu, không cho dân thường trèo lên. Tôi vì tò mò muốn xem nghi lễ dâng sao, một cái từ nghe hấp dẫn, lại tò mò muốn xem mặt các quan bà hành lễ thế nào nên chịu đựng, kiên nhẫn ngồi chầu chực từ chiều.
Sau khi chờ đợi gần 3 giờ đồng hồ, buổi lễ cũng được bắt đầu. Sau những hồi chuông trang nghiêm, các con chiên đệ tử đứng ngồi ngổn ngang trong sân tùy chỗ chiếm được do đến sớm hay muộn, bắt đầu lắng nghe và lẩm nhẩm đọc theo Sư Thày. Vì là lần đầu tiên đi dự lễ tế sao nên tôi lắng nghe hết sức chăm chú, chỉ tiếc không mang theo máy ghi âm để minh họa cho bài viết này. Đại thể là Ngài giảng giải về Phật / chắc năm nào cũng vẫn với bài này/, về đức độ công ơn của Phật, về các bài giảng đạo đức mà Phật Tổ Như lai đã dạy dỗ các chúng sinh. Rồi đến một đoạn, Sư Thày trích dẫn : Vì có cháu bé học sinh không có ý thức tôn nghiêm nơi cửa chùa / một chùa nào đó, thày nói tên/, dám đái lên một bức tượng trong sân chùa, mấy ngày sao cháu bị ốm rất nặng rồi dẫn đến hậu quả là bị mù mắt / Khiếp quá, Phật gì mà trả thù ghê thế nhỉ/, rồi tiếp theo Ngài nói : “ Người nào không tôn thờ Phật, đất nước nào không kính yêu Phật, cũng sẽ gặp tai họa như dân Apganistan/ ngài minh họa: Dân Taliban vì phá tượng Phật nên đã bị Mỹ đem quân xâm chiếm đất nước./ Rồi tiếp theo, Ngài kể, có người đàn ông hấp hối sắp chết, đã bào đàn con đem toàn bộ số vàng / hình như 6 cây/ đem cúng chùa để đúc chuông / năm đó đang rầm rộ phong trào các Đại gia cúng chùa nhiều tiền của để đúc chuông ở Ninh bình hay đâu đó???/, rồi ngay sau đó, người đàn ông này khỏi bệnh ? /Ôi trời ơi, thì ra Phật cũng ăn hối lộ đút lót để cứu chữa các chúng sinh./
Nghe đến đoạn này thì tôi hết chịu nổi. Tôi không biết có bao nhiêu người đứng ngồi trong chùa, ngoài chùa bái vọng vào để dâng sao giải hạn.Tại sao phải giải hạn? Hạn từ đâu đến mà đi giải? Cúng lễ kiểu gì , bao nhiêu để giải được hạn? Tôi ngước nhìn lên phía trên đầu tôi, thấy các bậc mệnh phụ / phu nhân các quan to lắm, nghe đâu có cả bà vợ ông Võ Văn Kiệt ngồi đó/ đang ra sức lẩm nhẩm cái gì không rõ, vái lấy vái để.Tôi không hiểu trong số hàng ngàn con chiên đệ đang cúi đầu khấn vái quanh tôi, lẩm nhẩm theo ông Sư Thày kia, bao nhiêu người có đủ trình độ để hiểu những lời nói, những ví dụ trích dẫn của Ngài, bao nhiêu người có đủ trí tuệ để phân tích và bảo rằng: Ông Sư Thày kia là một kẻ không có chút từ tâm nào của Phật giáo, là kẻ đi tuyên truyền bậy bạ, bôi xấu Phật, coi Phật như một kẻ dã man, chuyên trả thù, chuyên đòi hỏi tiền của… Chính ông này đã làm cho dân mù lòa, tăm tối thêm, cuồng tín thêm, và thật khó hiểu, cho đến tận ngày hôm nay, hàng ngàn người vẫn đang tiếp tục mù lòa như thế,bằng chứng là bài báo ngày hôm qua, các bạn đọc chưa? Chí ít ra, thiện chí và đức độ lắm thì cũng gật gù tự bảo: “Thôi, trình độ sư ta chỉ có thế , kém cỏi về hiểu biết chính trị, non nớt về kiến thức Phật giáo”, hoặc : “ông này không biết giảng kinh Phật”. Nói tóm lại, tôi ra về, bị dòng người xô đẩy tới nơi phát lộc Phật và cũng được dúi vào tay một gói gì đó.
Thất vọng quá chừng, muốn viết ngay để phản ánh tâm tư, nhưng viết để làm gì, ai là người đọc? và liệu khi đọc người ta có hiểu được là: tôi chỉ viết những gì có thật, nhìn thấy và đau lòng cho dân ta. À, mà để minh chứng cho những lời kể này, đó là việc tôi gặp ngẫu nhiên / rất ngẫu nhiên/ và là lần duy nhất , cô bạn ngày xưa cùng bộ môn, hồi đó chưa về hưu, đang chức gì to lắm ở trường Đại học Kinh tế quốc dân, cô Nguyễn Thị Kim Dung, cũng trong buổi lễ này. / Tất nhiên là ngoài cô em gái tôi, đang giữ chức cũng rất to trên Bộ Giáo dục và Đào tạo/. Khốn khổ thay, chẳng ai trong số họ nghĩ giống tôi/ huống chi đám dân phần lớn là trình độ tầm tầm/và chắc chắn là họ vẫn trong dòng người trên kia, hàng năm vẫn chen lấn vào chùa Phúc Khánh để DÂNG SAO GIẢI HẠN. Lạy Phật, xin Phật chứng giám, con chỉ là một người dân bình thường, sống và làm việc theo đạo đức Phật dạy, chứ con chẳng dám đến cửa chùa kia để nghe ông Sư trụ trì báng bổ Phật nữa đâu. Nam Mô A Di Đà Phật.
Sau đây là lời một nhà sư mà một bạn đọc trích dẫn:
/Trích lời dạy của hòa thượng thiền sư Thích Thanh Từ/
Xem tướng lành dữ, trong sao xem hạn, xem xét thịnh suy, coi ngày đoán số đều không được làm. (Kinh Di Giáo Phật) Nhân lành không chịu tạo, nhân dữ không chịu tránh, mà 1 bề sợ sao, sợ hạn là những con người mù mịt, tối tăm. Họ sợ cái không đáng sợ, cầu những thứ không thể cầu. Đó là mê tín.
Chúng ta chỉ xem cầu nguyện như những lời chúc lành là chánh tín. Mặc dù không được như nguyện nhưng cũng nói lên lòng hiếu kính chân thành của ta đối với cha mẹ, chúng sinh, lòng quý mến nhau. Từ đó phá tan tâm niệm vị kỷ, phát tâm từ bi. Cầu nguyện chỉ là 1 điều phụ thuộc nhỏ nhít trong Phật pháp, vì nó không phải là chân lý. Vậy mà người ta thổi phồng nó, để rồi cả đời người tu gần như hết 80% Phật sự đều nằm trong lễ cầu nguyện. Truyền bá 1 điều không phải chân lý, ắt hẳn chánh pháp phải chịu suy đồi. Cổ xúy cầu cúng là đưa người ta vào rừng sâu mê tín, gây thêm lòng tham ích kỷ cho họ, như vậy là tạo thêm tội lỗi chứ không phải người tu hành chân chính.
Tu theo đạo Phật là đi trên con đường sáng, ánh sáng giác ngộ đi đến đâu thì bóng đêm mê lầm tan đến đấy. Mê tín là bóng đêm, giác ngộ là ngọn đèn sáng. Bóng đêm và ánh sáng không thể có đồng thời. Có giác ngộ thì không có mê tín, có mê tín thì không có giác ngộ.Chúng sinh là những người hiện có mặt, nghe hiểu được những lời giáo hóa. Đừng hiểu chúng sinh là những âm hồn, kẻ chết. Phật giáo độ sanh, không phải độ tử. Sự xuất hiện của các Tăng, Ni ở những đám ma chay, đưa Phật giáo đi vào cõi chết là những kẻ làm hoại diệt Phật giáo. Mỗi ngôi chùa là 1 nơi giảng dạy kinh điển, mỗi buổi lễ là mỗi lần giảng dạy giáo lý. Tăng, ni phải dành thời gian tu dưỡng, học tập và truyền bá chánh pháp chứ không phải truyền bá mê tín, dành thời gian tụng kinh cho người chết, cầu siêu, cầu an.
Tinh thần đạo Phật là giác ngộ cho người sống chứ không phải cho người đã chết. Người chết sau khi tắt thở tùy nghiệp thiện ác theo đó đi thọ sinh, có ai còn lẩn quẩn bên quan tài để chúng ta tụng kinh cho họ nghe.
Người Digan ở Bulgaria / tiếp theo/
3.Người Digan ở Bulgari là một vấn đề xã hội nhức nhối từ bao nhiêu năm nay, nhất là từ khi ra đời cái gọi là chế độ dân chủ ở mấy nước XHCN cũ này. Báo hôm nay vừa đưa tin: Ông trùm người Digan tại một thành phố cách Thủ đô chừng 200km bị kết án tù vì liên quan đến vụ giết người. Các vụ trấn lột, đâm chém nhau, các vụ lừa đảo, trộm cắp xảy ra như cơm bữa, không kể đến nạn nghiễm nhiên mở khóa các Villa để vào đó sinh sống như chủ nhà, tiêu dùng, phá phách đồ đạc mà chủ nhân cất giữ cẩn thận khi vắng nhà. Càng nghèo, càng suy thoái, tệ nạn càng nhiều, và họ đổ lỗi tất cả cho người Digan trên mặt đất này. Một lần, tôi thuê mấy người Digan đến đốn các cây đã mục nát trong vườn, hẹn trả tiền sau khi xong việc. Mới làm được nửa chừng, mấy người này đòi tiền ăn trưa, rồi sau một lúc, bỏ về, mang theo luôn tất cả dụng cụ làm việc mà tôi bỏ khá nhiều tiền ra mua sắm, đám cây gãy đổ hầu như chưa dọn đi chút nào. Bẵng đi mấy ngày, đám người này lại tự nhiên mò đến xin việc, tôi tức giận hỏi:” Các người làm việc nửa chừng, ăn cắp hết dụng cụ, bây giờ còn dám đến xin việc?” Người lớn tuổi nhất trong họ thản nhiên trả lời: “ Chúng tôi chỉ ăn cắp mấy thứ lặt vặt, chứ không như người Bul, ăn cắp ngân hàng, ăn cắp tiền của nhà nước, ăn cắp tiền đầu tư....” Thì ra, dù có ngu độn đến đâu, dân Digan cũng biết rằng cơ chế tham nhũng và ăn hối lộ của quan chức Bulgaria đã dẫn đến sự suy thoái của đất nước và sự nghèo khổ khốn cùng của họ. Ngày trước, thời Cộng sản Todor Gipcov, họ được dạy làm việc, được cấp đất đai, máy móc, họ làm việc trong các nông trang nuôi bò sữa, nuôi cừu, trồng rau, trồng hoa, con cháu họ được cắp sách đến trường. Từ ngày chuyển sang cơ chế dân chủ nửa vời như hiện nay, họ không còn kế sinh nhai, đất đai trả về tay tư nhân, không có vốn đầu tư, bỏ hoang hàng ngàn hecta, nhà nước không có tiền đầu tư máy móc thiết bị, không có tổ chức sản xuất và mua bán sản phẩm như thời trước nữa, họ phải tự bươn chải. Mà giống người Digan bản chất là lười, cộng với sự vô học và ý thức sống tạm bợ được chăng hay chớ ngấm trong máu thịt, họ trở thành những tế bào thừa trên cơ thể đất nước này. Các đời Thủ tướng, Tổng thống thay phiên nhau tranh cử, tranh dành xâu xé đất nước sau cải cách năm 1989, chỉ làm cho dân , nhất là dân Digan, ngày càng nghèo đi. Họ không tìm được bất kì một giải pháp nào để giải quyết việc làm và nơi ăn chốn ở cho một dân tộc thiểu số ngày càng tăng nhanh về số lượng ở mảnh đất này. Tổng số dân đang sinh sống ở Bulgari chưa đến 7 triệu, trong số đó đã có tới hơn 1 triệu người Digan, trước kia sống chủ yếu ở nông thôn và các thành phố nhỏ, nay dồn về các thành phố lớn và thủ đô, sống bằng những nghề nặng nhọc như quét rác, dọn tuyết, xây dựng/ rất ít/, bới rác, trấn lột và ăn cắp vặt. Cũng có một số đi buôn bán, chủ yếu buôn quần áo đồ dùng gia đình lặt vặt hoặc các dụng cụ tự chế ở các chợ nông trường, chợ địa phương hàng tuần. Một số trong dân Digan đã biết lợi dụng cơ chế mở cửa khi Bulgari được vào cộng đồng châu Âu để đi lang thang kiếm sống ở các nước Tây Âu như Tây ban nha, Bỉ, Pháp, Anh...Họ là dân Digan có học, biết cách xoay xỏa, làm các nghề thủ công, lao động chân tay nặng nhọc, nhưng không ít trong số đó đi hành nghề ăn xin và ăn cắp, làm điếm.Vì thế mà gần đây, chính phủ các nước kia bắt đầu lên tiếng phản đối luồng di dân vô tội vạ này từ Bulgari hòng ngăn chặn các tệ nạn xã hội do nghèo đói gây ra ở nước này. Thế là từ hàng chục năm nay, danh từ “ dân Bulgaria” đã bị đồng hóa với “dân Digan”, và những người dân lao động chân chính Bulgari cũng không có cơ hội đi kiếm việc làm ở các nước phát triển, cho dù họ cũng được đào tạo nghiêm chỉnh. Hình ảnh nước Bul xấu đi rất nhiều trong cộng đồng châu Âu do các Ghetto của người Digan Bulgari dựng lên trên các đường phố ở Brussels hay ngoại ô Paris một cách ngang nhiên, bất chấp sự ngăn cấm của chính quyền sở tại. Người Digan sẵn sàng làm những việc vô cùng ngang trái để kiếm sống, bởi họ mang trong mình dòng máu của loại động vật bầy đàn, họ sinh sôi nảy nở theo qui luật sinh học tự nhiên, họ sống hoang dã đơn sơ, và khi có được chút tiền, họ tiêu sài tới đồng cuối cùng cho tiệc rượu, nhảy múa suốt đêm bên ánh lửa, cho dù sớm mai, họ có thể chết vì đói hoặc chết vì rét.
/còn nữa/
Chú thích:
- Ghetto là một loại nhà tạm dựng bằng bạt, giấy bìa cacton, sắt thép cũ...của người Digan.
-Brussels: Thủ đô nước Bỉ
-Paris: Thủ đô Pháp
Người Digan ở Bulgaria
Tôi có ý định viết về những người Digan ở đây từ rất lâu rồi, nhưng hầu như chưa một lúc nào tìm được khởi nguồn. Bỗng nhiên hôm nay, ngày đầu xuân 2012, tôi thấy mình cần viết, thật lạ.
1 . Người Digan rất thích có nhiều con, một điều chẳng có gì đáng ngạc nhiên trong cộng đồng Digan, nhưng lại là điều gây kinh ngạc cho mọi loại người từ Đông sang Tây. Trong khi các tiểu thư con nhà quyền thế hoặc chí ít ra cũng là những người có công ăn việc làm đàng hoàng, phải khó khăn lắm mới sinh đẻ và nuôi nổi một, hai đứa, thì bọn con gái Digan đã mang thai từ khi chúng mới 13-14 tuổi, chúng sinh sản dễ dàng cho dù ăn ở khổ sở, bẩn thỉu, chúng nuôi con cũng dễ dàng, chỉ một bình sữa chua, chút bánh mỳ, hiếm hoi có bữa thịt, vậy mà chúng vẫn lớn phổng phao. Các loại vi trùng vi rus, các loại hóa chất phun lên hoa quả, ngâm tẩm trong thịt cá bày bán trong các siêu thị sang trọng hầu như chẳng dám đụng đến các cơ thể của đám người đói khổ này, vì bản thân họ chẳng bước chân đến đó bao giờ. Văn minh tràn ngập với các máy tính, các loại Tivi màn hình 3D, các loại xe đời mới...cũng chẳng làm họ rung động, vì họ chỉ cầu mong kiếm đủ bữa cơm hàng ngày, quần áo mặc thì đã có một lớp người trong dòng họ đi bới rác nhặt về. Tôi biết một cô bé Digan từ khi nó mới 13-14 tuổi, rất xinh xắn, da trắng, dong dỏng cao, tóc dài ngang lưng. Giá mà ở VN và là con nhà có ăn có học, chưa biết chừng nó đã là Hoa hậu Á hậu gì đó, vậy mà bỗng một hôm thấy nó bế một đứa bé nhóc chưa đầy tháng trên tay, hỏi xin tôi tiền mua sữa cho con.Tôi há hốc mồm kinh ngạc, hỏi:” Đứa bé này ở đâu ra”. Nó nhoẻn miệng cười rất tươi, trả lời:” Con cháu đấy”. Tôi hỏi:” Mày bé thế này, tại sao lại có con?”. Nó bảo:” Cháu 14 tuổi rồi, chẳng bé đâu”. Tôi lại một lần nữa kinh ngạc khi con bé kể rằng: Nó có chồng, chồng nó có xe ngựa kéo,và nghề chính của chồng nó là đi bới rác để nuôi nó.Bẵng đi gần 2 năm sau, tôi lại thấy con bé này bế trên tay 1 nhóc, dắt theo 1 thằng cu con chừng 2 tuổi, cười tươi như hoa tiến đến tôi, lại xin tiền mua sữa cho con. Tôi hỏi: “Mày đẻ nữa à”. Nó hồn nhiên trả lời: “ Có chứ, cháu sẽ đẻ thêm vài đứa nữa để xin tiền trợ cấp xã hội, chứ chỉ có 1 đứa thì không ai cho”. Trời đất ạ, thật không thể hiểu nổi. Nhìn mái tóc rối bù của nó, răng cửa gẫy mấy chiếc, má nhăn nheo, đen đúa, đứa bé còi dí dưới chân nó khép vào đùi mẹ sợ sệt, tôi có một cảm giác rất khó tả. Vừa thương, vừa kinh tởm, vừa giận dữ.
2.Tên Digan này khá thông minh và nhẫn nhịn. Lần nào cũng vậy, hễ tôi có việc cần làm trong vườn như cuốc đất, dọn cỏ, trát lại bức tường đổ hay khơi cống rãnh...tôi đều gọi nó. Nó tên là Ilia, một cái tên khá quen thuộc và dễ mến. Nó gày gò nhưng dẻo dai, da đen nhẻm, một phần vì nòi giống người Digan, nhưng phần lớn là vì ở bẩn, cho dù nó sống trong căn hộ chứ không lang thang hoặc trong các ghetto không điện không nước như những người Digan khác. Sở dĩ tôi biết nó cũng là nhờ bà bạn hàng xóm tốt bụng giới thiệu, vì tôi có khu vườn rộng, đầu mùa xuân hay cuối thu đều phải dọn rất nhiều, mà đôi tay tôi mỗi ngày mỗi yếu đi. Ilia không nói nhiều, chăm chỉ làm việc, không sợ bẩn, không sợ nặng. Đó là đặc điểm hiếm thấy ở người Digan, chắc là bố mẹ nó cũng là người biết dạy dỗ con cái, chứ phần lớn người Digan ở đây rất lười. Một điểm nữa làm tôi tin cậy nó, là nó không ăn cắp vặt, không xin xỏ, và bởi vậy tôi lại cho nó khá nhiều hơn mức nó đáng được nhận. Ví dụ, khi nó giúp tôi chuyển nhà, ngoài tiền công, tôi cho nó tất cả các đồ dùng cũ trong nhà, từ cái tủ lạnh 2 tầng, cái giường sắt, bộ bàn ghế ăn...đến cái điện thoại Nokia tôi vẫn dùng nhưng hứng chí lên đi mua cái mới. Người Bul bảo:” Nếu người Digan không ăn cắp được một cái gì đó trong ngày, kể từ 1 cái đinh, đêm hôm đó họ không ngủ” và nữa: “ Chỉ cần nhìn thấy người Digan trong ảnh cũng đã muốn cho họ 1 cái tát”. Thực tế, khi đã tiếp xúc nhiều với dân Digan, thấy được tính trí trá, lười biếng của họ, chịu mất mát thiệt thòi vì họ,/ vì họ luôn ăn cắp/,tôi đã hiểu được những câu nói đó. Ilia có thể là một trường hợp ngoại lệ để tôi tin cậy, cho dù đôi khi tôi cũng rất khó chịu với nó, nhưng, phần lớn thời gian khi làm việc cho tôi, tôi thương nó thật sự. Mới 26 tuổi, nó đã có vợ và 3 đứa con gái, vậy nên nó luôn sẵn sàng làm bất cứ việc gì để có tiền. Nó giống như một đứa trẻ phải làm công việc của 1 người đàn ông thực thụ, chắc chắn nó chưa từng bước chân đến rạp chiếu phim hay hòa nhạc, chắc chắn nó chưa bao giờ nghĩ tới chuyện đi du lịch hay thăm quan đó đây, và họa chăng, nó được giống các thanh niên Bulgari ở lứa tuổi nó chỉ khi nào có ngày lễ hội dân tộc , đám cưới hay đám ma, nó được nhảy múa theo tiếng nhạc Chalga xập xình. Ilia đã làm cho tôi ngạc nhiên khi một hôm nó bảo: Nó sẽ bỏ vợ để lấy vợ khác, vì nó muốn có con trai. Ôi trời, nó mới 26 tuổi, và người Digan đói khổ cũng giống bao nhiêu loại người khác trên thế gian này, là cần con trai để nối dòng nối giống.
/ Hai thanh niên Digan bán dụng cụ làm vườn ở chợ nông trường/
/còn nữa/
Thứ Ba, 31 tháng 5, 2011
Chuyện đời
Nhìn thằng cu chắt nét mặt rạng ngời,mới 8 tháng đã thích sờ mó các cuốn sách, Cụ ông bảo: “ Thằng này lớn lên khá hơn bố nó, lên 3 tuổi nó sẽ biết đọc chữ, bố nó mãi lên 5 tuổi mới đọc báo cho ông nghe.”
Rồi khi thấy nó cứ cầm bút ngoáy liên tục lên mặt bàn, Cụ bà bảo: “ Chắc chắn thằng này sẽ khá hơn cả bố nó lẫn ông nội nó. Bố và ông nội nó chỉ biết mài cái đũng quần trên bàn máy tính, lập chương trình cho những cái viển vông, còn đời mình thì chẳng biết đường xoay xỏa. Thằng cu này sẽ biết đường kí giấy ăn tiền đây.”
Ôi, đời thứ 4 rồi, liệu chắt của các cụ sẽ thành ai, cho dù cả ông và bà nội nó đều là Tiến sỹ, còn bố và mẹ nó cũng đều là Thạc sỹ các môn khó nhất. Bằng cấp mà làm gì, vì tấm gương lớn nhất ngay ông bạn cùng khóa 5 năm Đại học, kì thi nào cũng phải bỏ tối thiểu 3 ngày để giảng lại bài và giúp ông trả thi, hòng qua được với điểm 3-. Không thể nào hiểu được “Bài toán chia phần” trong “Lí thuyết trò chơi”, một môn học rất khó của ngành Toán Kinh Tế,nhưng ra công tác, ông làm bài toán chia phần ở vị trí của mình giỏi đến nỗi chưa đến tuổi về hưu mà ông là chủ sở hữu tới 9-10 biệt thự to đoành ở các phố chính của Hà nội như Trần quốc Toản, Ngô văn Sở, Phùng Hưng…, luôn luôn thay xe ô tô đời mới nhất,có một thằng con trai cũng cậy cục đưa sang Mỹ du học, chẳng biết học kiểu gì nếu đem ví với ông bố ngày xưa khổ sở mới lấy được cái bằng tốt nghiệp Đại học KTQD. “Thôi thì chấp nhận làm chân Kế toán trưởng của một công ty nhà nước, chứ mà học giỏi ở lại làm giảng viên thì….Hãy chờ đấy”. Ông bảo vậy với đám bạn học trong một buổi liên hoan gặp mặt.
Chuyện cuộc đời mà, có mà kể đến đêm cũng chẳng hết. Chỉ mong thằng cháu nội sẽ chẳng bao giờ phải đi theo con đường mà 3 đời trước nó đã đi.
Thứ Sáu, 8 tháng 4, 2011
Một chuyện tình
Bây giờ thì nàng đã hiểu rõ hơn tại sao ngày đó anh đã đến với nàng. Nàng không thấy bị tổn thương, đau xót, mà chỉ biết rằng suốt đời, nàng đã yêu một vì sao, khoảng cách từ nàng đến nó quá xa, ánh sáng của nó quá lạnh lẽo và mờ nhạt, trong khi nàng cứ trông đợi và tin rằng đó là thứ ánh sáng trong trắng, cao quí.
Nàng xinh đẹp, thông minh, đảm đang. Nàng là người con gái Hà nội được dạy dỗ trong một gia đình nho giáo, phong kiến, nhưng chẳng có chức quyền gì trong xã hội đương thời. Còn vợ anh,với một nhan sắc trung bình, chiều cao trung bình, chẳng phải loại thông minh mẫn tiệp gì, nhưng bù lại, chị lại được sinh ra trong một gia đình cách mạng, chú chị làm đến chức bộ trưởng, và ngay từ nhỏ, chị được ông chú cưu mang cho ăn học, nên cho dù xuất thân từ nông thôn, chị vẫn tiếp thu được lối sống thành thị, đài các.Cũng vì thế mà anh lấy chị, để những chuyến xuất ngoại và những lần thăng chức của anh được suông sẻ. Và, anh đến với nàng, có lẽ cũng chỉ để bù đắp lại những thiếu hụt nho nhỏ trong cuộc sống gia đình của mình, để đưa nàng đi picnic, đưa nàng đi xem một cuốn phim, tâm sự những điều anh không thể nói với ai về chuyện chăn gối của mình với người vợ lớn hơn anh 2 tuổi, và…để được nàng yêu.
Dại khờ như bao cô gái mới lớn khác, nàng đinh ninh đó là tình yêu. Và nàng đã yêu anh với tất cả trái tim của mình. Nàng cũng lấy chồng, có con, như một người đàn bà bình thường nhất, và nàng đã sống cuộc đời làm vợ của mình một khoảng thời gian tròn 20 năm.Nàng dấu người mình yêu trong tim, nàng chịu đựng mọi lời lẽ thô tục, cục cằn của chồng, chấp nhận tất cả mọi lối cư xử của anh trong sự ghen tuông vô cớ với một người đàn ông không tên, không rõ mặt. Nàng lặng im sống cho qua ngày, chờ đợi một đêm huy hoàng, ngôi sao của nàng sẽ rớt xuống, đậu trên vai nàng, ghé vào tai nàng thì thầm những lời yêu thương, ngôi sao sẽ đem ánh sáng lộng lẫy của nó chiếu rọi, và bảo nàng rằng:“Chúng mình đã sinh ra cho nhau em ạ, anh cũng mệt mỏi vì cuộc đua chen này rồi, từ nay tới cuối đời, chúng mình sẽ không xa nhau nữa.”
Năm tháng trôi đi, mọi kỉ niệm về anh lúc nào cũng như mới xảy ra ngày hôm qua, nàng nâng niu chúng như những vật báu, kể cả những lúc cay đắng nhất, nàng vẫn tự vấn an: “ Không, anh sẽ đến, ngôi sao sẽ rơi trên vai, và mình cũng sẽ nói với anh như thế: Chúng mình sẽ không xa nhau nữa.”
Rồi ngày ấy cũng đến. Một ngày tháng 5 rực rỡ mặc dù trời vẫn lạnh. Nàng đón anh ở sân bay, đưa anh về ngôi nhà nàng đã bỏ hết sức lực, tiền bạc để xây dựng. Nàng muốn khoe với anh thành quả sau hơn 20 năm lao động của mình, một ngôi nhà đầy đủ tiện nghi và ánh sáng.Đêm rằm hôm ấy, cùng anh đi dạo trong vườn, nàng ngửa cổ lên trời, tìm chòm sao Thiên lang Orion, bảo anh: “Cho dù anh chưa là người đàn ông tự do, nhưng anh đã đến với em, cảm ơn Trời Phật, cảm ơn anh, ngôi sao đã rơi xuống đậu trên vai em rồi anh nhỉ.”
Người đàn ông đó đã không hề nghe thấy tiếng nàng thủ thỉ, ông chỉ thấy ngạc nhiên, và trong thâm tâm, ông tự bảo:” Trời ạ, ai mà hiểu được tại sao cô ấy lại yêu thích mảnh đất này, và ngôi nhà mới quê mùa, thô kệch làm sao, chẳng có những ban công trang trí theo kiểu biệt thự Pháp, chẳng có bể bơi trong nhà, chẳng có cả những cánh cổng đóng mở nặng nề như trong phim ảnh Âu, Mỹ….” Ông đã đi qua biết bao đất nước, kể cả một vài Vương quốc Ả rập, ông đã từng ở những khách sạn 5 sao lộng lẫy, ông đã được mọi người tung hô, đã được đi trên thảm đỏ như những nguyên thủ quốc gia. Ông không nghĩ như nàng nghĩ, ông đến đây với nàng chỉ vì tò mò,vì khó hiểu một điều: Người như nàng, tài ba, xinh đẹp, giàu có,có bằng cấp, học vị, tại sao họ lại đồn rằng nàng sống một mình như người đi tu, ẩn dật. Ông không tin điều đó, vả lại, ông cũng muốn biết: Nguyên nhân nào đã giữ nàng ở lại mảnh đất này.Ông quá giang sang đây với nàng để quên bớt đi những căng thẳng hiện tại, những áp lực của bên trong cũng như bên ngoài gia đình ông. Thực tế, ông đã quên hết quá khứ cùng những lời hứa, thậm chí đôi khi, nghe nàng thủ thỉ nhắc lại chuyện cũ giữa 2 người, ông im lặng ngạc nhiên, và trong thâm tâm, ông còn cho là nàng đang bịa đặt,hoang tưởng.
Người đàn bà ấy đã tiễn ông ra sân bay, trả ông về với hiện thực của mình, và nàng cũng quay trở lại với ngôi nhà có mảnh vườn với những khóm hoa, những luống rau xanh tươi đang độ nảy mầm. Tháng 6, tháng 7, rồi tháng 8, tháng 9,… nàng không thầm nhắc với mình về ngôi sao nữa.Nàng đã thấy nó từ khoảng trời mênh mông xa vời vợi rơi xuống vai, nhưng nó vụt tắt như một đốm lửa tàn, chỉ để lại cho nàng một cảm giác bùi ngùi tội nghiệp.
Nàng đã được giải thoát khỏi mối tình đơn độc, nàng thanh thản vì đã biết thứ ánh sáng mờ nhạt ấy không dành cho mình. Nó chỉ dành cho các cô bé ngây thơ, khờ dại, như nàng ngày nào. Khi viết về những đặc tính của đàn bà, nàng quên không nêu một điều cơ bản và chắc chắn sẽ đúng cho muôn đời: “Đàn bà dại dột, cả tin và thật đáng thương”./.
Nàng xinh đẹp, thông minh, đảm đang. Nàng là người con gái Hà nội được dạy dỗ trong một gia đình nho giáo, phong kiến, nhưng chẳng có chức quyền gì trong xã hội đương thời. Còn vợ anh,với một nhan sắc trung bình, chiều cao trung bình, chẳng phải loại thông minh mẫn tiệp gì, nhưng bù lại, chị lại được sinh ra trong một gia đình cách mạng, chú chị làm đến chức bộ trưởng, và ngay từ nhỏ, chị được ông chú cưu mang cho ăn học, nên cho dù xuất thân từ nông thôn, chị vẫn tiếp thu được lối sống thành thị, đài các.Cũng vì thế mà anh lấy chị, để những chuyến xuất ngoại và những lần thăng chức của anh được suông sẻ. Và, anh đến với nàng, có lẽ cũng chỉ để bù đắp lại những thiếu hụt nho nhỏ trong cuộc sống gia đình của mình, để đưa nàng đi picnic, đưa nàng đi xem một cuốn phim, tâm sự những điều anh không thể nói với ai về chuyện chăn gối của mình với người vợ lớn hơn anh 2 tuổi, và…để được nàng yêu.
Dại khờ như bao cô gái mới lớn khác, nàng đinh ninh đó là tình yêu. Và nàng đã yêu anh với tất cả trái tim của mình. Nàng cũng lấy chồng, có con, như một người đàn bà bình thường nhất, và nàng đã sống cuộc đời làm vợ của mình một khoảng thời gian tròn 20 năm.Nàng dấu người mình yêu trong tim, nàng chịu đựng mọi lời lẽ thô tục, cục cằn của chồng, chấp nhận tất cả mọi lối cư xử của anh trong sự ghen tuông vô cớ với một người đàn ông không tên, không rõ mặt. Nàng lặng im sống cho qua ngày, chờ đợi một đêm huy hoàng, ngôi sao của nàng sẽ rớt xuống, đậu trên vai nàng, ghé vào tai nàng thì thầm những lời yêu thương, ngôi sao sẽ đem ánh sáng lộng lẫy của nó chiếu rọi, và bảo nàng rằng:“Chúng mình đã sinh ra cho nhau em ạ, anh cũng mệt mỏi vì cuộc đua chen này rồi, từ nay tới cuối đời, chúng mình sẽ không xa nhau nữa.”
Năm tháng trôi đi, mọi kỉ niệm về anh lúc nào cũng như mới xảy ra ngày hôm qua, nàng nâng niu chúng như những vật báu, kể cả những lúc cay đắng nhất, nàng vẫn tự vấn an: “ Không, anh sẽ đến, ngôi sao sẽ rơi trên vai, và mình cũng sẽ nói với anh như thế: Chúng mình sẽ không xa nhau nữa.”
Rồi ngày ấy cũng đến. Một ngày tháng 5 rực rỡ mặc dù trời vẫn lạnh. Nàng đón anh ở sân bay, đưa anh về ngôi nhà nàng đã bỏ hết sức lực, tiền bạc để xây dựng. Nàng muốn khoe với anh thành quả sau hơn 20 năm lao động của mình, một ngôi nhà đầy đủ tiện nghi và ánh sáng.Đêm rằm hôm ấy, cùng anh đi dạo trong vườn, nàng ngửa cổ lên trời, tìm chòm sao Thiên lang Orion, bảo anh: “Cho dù anh chưa là người đàn ông tự do, nhưng anh đã đến với em, cảm ơn Trời Phật, cảm ơn anh, ngôi sao đã rơi xuống đậu trên vai em rồi anh nhỉ.”
Người đàn ông đó đã không hề nghe thấy tiếng nàng thủ thỉ, ông chỉ thấy ngạc nhiên, và trong thâm tâm, ông tự bảo:” Trời ạ, ai mà hiểu được tại sao cô ấy lại yêu thích mảnh đất này, và ngôi nhà mới quê mùa, thô kệch làm sao, chẳng có những ban công trang trí theo kiểu biệt thự Pháp, chẳng có bể bơi trong nhà, chẳng có cả những cánh cổng đóng mở nặng nề như trong phim ảnh Âu, Mỹ….” Ông đã đi qua biết bao đất nước, kể cả một vài Vương quốc Ả rập, ông đã từng ở những khách sạn 5 sao lộng lẫy, ông đã được mọi người tung hô, đã được đi trên thảm đỏ như những nguyên thủ quốc gia. Ông không nghĩ như nàng nghĩ, ông đến đây với nàng chỉ vì tò mò,vì khó hiểu một điều: Người như nàng, tài ba, xinh đẹp, giàu có,có bằng cấp, học vị, tại sao họ lại đồn rằng nàng sống một mình như người đi tu, ẩn dật. Ông không tin điều đó, vả lại, ông cũng muốn biết: Nguyên nhân nào đã giữ nàng ở lại mảnh đất này.Ông quá giang sang đây với nàng để quên bớt đi những căng thẳng hiện tại, những áp lực của bên trong cũng như bên ngoài gia đình ông. Thực tế, ông đã quên hết quá khứ cùng những lời hứa, thậm chí đôi khi, nghe nàng thủ thỉ nhắc lại chuyện cũ giữa 2 người, ông im lặng ngạc nhiên, và trong thâm tâm, ông còn cho là nàng đang bịa đặt,hoang tưởng.
Người đàn bà ấy đã tiễn ông ra sân bay, trả ông về với hiện thực của mình, và nàng cũng quay trở lại với ngôi nhà có mảnh vườn với những khóm hoa, những luống rau xanh tươi đang độ nảy mầm. Tháng 6, tháng 7, rồi tháng 8, tháng 9,… nàng không thầm nhắc với mình về ngôi sao nữa.Nàng đã thấy nó từ khoảng trời mênh mông xa vời vợi rơi xuống vai, nhưng nó vụt tắt như một đốm lửa tàn, chỉ để lại cho nàng một cảm giác bùi ngùi tội nghiệp.
Nàng đã được giải thoát khỏi mối tình đơn độc, nàng thanh thản vì đã biết thứ ánh sáng mờ nhạt ấy không dành cho mình. Nó chỉ dành cho các cô bé ngây thơ, khờ dại, như nàng ngày nào. Khi viết về những đặc tính của đàn bà, nàng quên không nêu một điều cơ bản và chắc chắn sẽ đúng cho muôn đời: “Đàn bà dại dột, cả tin và thật đáng thương”./.
Đề tài muôn thuở
Đó là đề tài về đàn ông, đàn bà, tình yêu, hôn nhân, sex,li hôn, ngoại tình… Có không biết bao nhiêu tiểu thuyết, phim ảnh, thơ… về những đề tài này, và cũng nhiều nhà văn đã mòn bút để viết các chuyện tình đẫm nước mắt, nhưng hỉ nộ ái ố trong cuộc đời mà tựu chung có thể đưa về chủ đề: Tình yêu và thù hận, hay đúng hơn, chính là những đề tài về quan hệ nam nữ dưới mọi góc độ và trong mọi hoàn cảnh.
Phần 1. Luận về đàn bà
Ngày xưa, Sơn Tinh- Thủy Tinh trổ mọi tài năng, bắt thiên nhiên phục tùng, người dâng nước làm ngập lụt khắp nơi, kẻ dâng núi cao lên mãi để làm đẹp lòng vua cha, cốt lõi cũng chỉ để dành được nàng công chúa Mỵ Nương xinh đẹp, thì ngày nay, cho dù đang là thế kỉ thứ 21, bài học Sơn Tinh-ThủyTinh vẫn hàng ngày, hàng giờ được lặp lại cho biết bao đôi trai gái trên mặt đất này. Dùng mọi thủ đoạn, kể cả vũ lực để đè bẹp đối phương, để chiếm lĩnh người đẹp… đã được người xưa truyền tụng, được người nay đem cả vào sách dạy cho trẻ nhỏ. Vua hứa gả con gái cho ai mang lễ vật Voi chín ngà, Gà chín cựa, Ngựa chín hồng mao đến trước khi mặt trời mọc, làm cho hai vị thần dũng mãnh là Sơn tinh và Thủy tinh đánh nhau chí chết, làm cho muôn ngàn súc vật, cây cỏ, hoa lá tơi bời. Chỉ vì lòng tham của một ông Vua, chỉ vì ham muốn sắc dục và quyền lực/ được làm con Rể Vua/, biết bao đau thương tang tóc đã xảy ra trên mặt đất này. Bài học tự ngàn đời còn đó, nhưng con người vẫn cứ tiếp nối nhau tàn phá những gì cản trở con đường đi của họ để dành giật những cái mà họ ham muốn. Lòng tham của cải vật chất, gái đẹp và quyền lực, đó chính là nguyên nhân của sự tranh chấp và hủy diệt. Thế mới biết, đàn bà đẹp là một cấu thành của tội ác.
Có thể rút ra được một kết luận: Nếu trái đất không có đàn bà, chắc chắn sẽ không xảy ra chiến tranh,hoặc giả, cũng nhờ có đàn bà mà trái đất ngừng binh biến, cho dù chỉ là tạm thời, cho dù đàn ông có nắm trong tay nhiều quyền năng đến đâu chăng nữa. Lần ngược trở lại từ thời xa xưa, trong Thần thoại Hy lạp, nếu vị thần cai quản loài người và cai quản các vị thần là thần Dớt /Zeus/ không vì ham mê sắc đẹp của các nữ thần khác, không tàng hình để xuống mặt đất ngủ với các người đẹp, thì đâu có sự hỗn loạn, sự trả thù vì ghen tuông của nữ thần Hera/ vợ thần Dớt/ với những người đàn bà kia, và cũng chắc chắn không có cuộc chiến thành Troia kéo dài hàng10 năm với biết bao đau thương tang tóc.
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Carracci_-_Jupiter_et_Junon.jpeg
Cléopetra (69 TCN – 30 TCN)
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg
Là một người đàn bà đẹp mê hồn của Ai Cập từ hơn 2.000 năm trước, Cléopetre trở thành nữ hoàng khi mới 18 tuổi nhưng bà đã cai trị thành công đất nước Ai Cập. Không chỉ đẹp, Cléopetre còn có một trí thông minh tuyệt vời, tầm hiểu biết sâu rộng và khả năng thuyết phục có một không hai.Mối tình say đắm với hai người hùng của La Mã cổ đại: Hulius Caesar – vị Thống soái La Mã (100-44 trước Công Nguyên (TCN) và Antony – một trong ba người chấp chính của La Mã những năm 82-30 TCN đã được ghi vào lịch sử như một huyền thoại về tài năng và sắc đẹp của đàn bà làm nghiêng ngả cả đế chế La mã. Cléopetre đã không chỉ bảo vệ được lợi ích cho đất nước Ai Cập mà còn ngăn cản không cho người La Mã chiếm đoạt Địa Trung Hải. Sau này, Blaise Pascal – nhà toán học, vật lý học, triết học và nhà văn Pháp đã nói: “Nếu cái mũi của Cléopetre dài thêm một chút thì cục diện thế giới sẽ thay đổi”.
Dương Quí Phi / khoảng những năm 719-756/ một cung phi của vua Huyền Tông Đường Minh Hoàng. Bà được xếp vào một trong Tứ đại mĩ nhân của lịch sử Trung Quốc, có sắc đẹp được ví là “tu hoa”.
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Hua-Qing-Chi-Yang-Gui-Fei.jpg
Chuyện kể vua Huyền Tông say đắm Dương Quý Phi, chiều chuộng nàng hết mực. Những cuộc đi tắm suối của nàng mỗi lần tốn hàng vạn bạc của kho và làm chết hàng trăm mạng người, nhà vua không chút tiếc rẻ- Người ta đã gán cho Quý Phi tội : là mầm sinh đại loạn, làm binh triều đại bại.
Nữ hoàng Elizabeth I /1533-1603 /
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Elizabeth_I_in_coronation_robes.jpg
Là một trong 9 vị nữ hoàng của nước Anh, Elizabeth I trị vì đất nước 45 năm. Elizabeth I không chỉ là người có ảnh hưởng lớn đến lịch sử nước Anh mà bà còn có ảnh hưởng sâu sắc tới lịch sử thế giới. Elizabeth I là một phụ nữ tài năng về nhiều mặt: Chính trị; quân sự; ngoại giao và tập trung trí lực để trị vì đất nước. Thời bà trị vì, nước Anh đạt được nhiều thành tựu vĩ đại cả về kinh tế, chính trị và quân sự,đặc biệt bà đã xây dựng hải quân Anh trở thành một trong những lực lượng hàng đầu thế giới. Bà không có gia đình riêng do những toan tính, cân nhắc đến những lợi ích quân sự, chính trị, ngoại giao giữa Anh và các nước lớn lúc bấy giờ là Pháp và Tây Ban Nha cũng như lợi ích của các tôn giáo đương thời cho dù bà có một người tình từ thuở ấu thời. Tính cách cứng rắn của bà đã làm cho bà suốt đời cô độc và trinh tiết. Elizabeth I mở ra cho nước Anh thời đại của một đế quốc phát triển. Chiến tích nước Anh đánh bại hạm đội của Tây Ban Nha (Armada ) năm 1588 được nối kết với tên tuổi của nữ hoàng và thường được xem là một trong những chiến thắng lừng lẫy nhất trong lịch sử nước Anh.Sau này một đại quý tộc Anh từng nói: “Nước Anh tự hào vì có Elizabeth I”
Mata Hary, /1876-1917/ người đẹp huyền thoại của Hà lan /
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mata_Hari_2.jpg
Niderlandia/đã làm gián điệp một cách vô tình,vì nàng là vũ nữ và là người tình tuyệt vời của những quan chức cao cấp của Tây ban nha,Pháp, Anh, Đức…khiến cho mười bẩy tàu chiến của liên quân bị chìm, gần một sư đoàn quân bị thiệt mạng trong Đại chiến thế giới lần thứ nhất và đã bị vua Pháp tuyên án tử hình .
Ảnh chụp Mata Hari năm 1906, chỉ mặc áo ngực và đồ trang sức.
Tháng Một 8, 2011 Đăng bởi namcua | Uncategorized | Để lại phản hồi
Tập
Phần 1. Luận về đàn bà
Ngày xưa, Sơn Tinh- Thủy Tinh trổ mọi tài năng, bắt thiên nhiên phục tùng, người dâng nước làm ngập lụt khắp nơi, kẻ dâng núi cao lên mãi để làm đẹp lòng vua cha, cốt lõi cũng chỉ để dành được nàng công chúa Mỵ Nương xinh đẹp, thì ngày nay, cho dù đang là thế kỉ thứ 21, bài học Sơn Tinh-ThủyTinh vẫn hàng ngày, hàng giờ được lặp lại cho biết bao đôi trai gái trên mặt đất này. Dùng mọi thủ đoạn, kể cả vũ lực để đè bẹp đối phương, để chiếm lĩnh người đẹp… đã được người xưa truyền tụng, được người nay đem cả vào sách dạy cho trẻ nhỏ. Vua hứa gả con gái cho ai mang lễ vật Voi chín ngà, Gà chín cựa, Ngựa chín hồng mao đến trước khi mặt trời mọc, làm cho hai vị thần dũng mãnh là Sơn tinh và Thủy tinh đánh nhau chí chết, làm cho muôn ngàn súc vật, cây cỏ, hoa lá tơi bời. Chỉ vì lòng tham của một ông Vua, chỉ vì ham muốn sắc dục và quyền lực/ được làm con Rể Vua/, biết bao đau thương tang tóc đã xảy ra trên mặt đất này. Bài học tự ngàn đời còn đó, nhưng con người vẫn cứ tiếp nối nhau tàn phá những gì cản trở con đường đi của họ để dành giật những cái mà họ ham muốn. Lòng tham của cải vật chất, gái đẹp và quyền lực, đó chính là nguyên nhân của sự tranh chấp và hủy diệt. Thế mới biết, đàn bà đẹp là một cấu thành của tội ác.
Có thể rút ra được một kết luận: Nếu trái đất không có đàn bà, chắc chắn sẽ không xảy ra chiến tranh,hoặc giả, cũng nhờ có đàn bà mà trái đất ngừng binh biến, cho dù chỉ là tạm thời, cho dù đàn ông có nắm trong tay nhiều quyền năng đến đâu chăng nữa. Lần ngược trở lại từ thời xa xưa, trong Thần thoại Hy lạp, nếu vị thần cai quản loài người và cai quản các vị thần là thần Dớt /Zeus/ không vì ham mê sắc đẹp của các nữ thần khác, không tàng hình để xuống mặt đất ngủ với các người đẹp, thì đâu có sự hỗn loạn, sự trả thù vì ghen tuông của nữ thần Hera/ vợ thần Dớt/ với những người đàn bà kia, và cũng chắc chắn không có cuộc chiến thành Troia kéo dài hàng10 năm với biết bao đau thương tang tóc.
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Carracci_-_Jupiter_et_Junon.jpeg
Cléopetra (69 TCN – 30 TCN)
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg
Là một người đàn bà đẹp mê hồn của Ai Cập từ hơn 2.000 năm trước, Cléopetre trở thành nữ hoàng khi mới 18 tuổi nhưng bà đã cai trị thành công đất nước Ai Cập. Không chỉ đẹp, Cléopetre còn có một trí thông minh tuyệt vời, tầm hiểu biết sâu rộng và khả năng thuyết phục có một không hai.Mối tình say đắm với hai người hùng của La Mã cổ đại: Hulius Caesar – vị Thống soái La Mã (100-44 trước Công Nguyên (TCN) và Antony – một trong ba người chấp chính của La Mã những năm 82-30 TCN đã được ghi vào lịch sử như một huyền thoại về tài năng và sắc đẹp của đàn bà làm nghiêng ngả cả đế chế La mã. Cléopetre đã không chỉ bảo vệ được lợi ích cho đất nước Ai Cập mà còn ngăn cản không cho người La Mã chiếm đoạt Địa Trung Hải. Sau này, Blaise Pascal – nhà toán học, vật lý học, triết học và nhà văn Pháp đã nói: “Nếu cái mũi của Cléopetre dài thêm một chút thì cục diện thế giới sẽ thay đổi”.
Dương Quí Phi / khoảng những năm 719-756/ một cung phi của vua Huyền Tông Đường Minh Hoàng. Bà được xếp vào một trong Tứ đại mĩ nhân của lịch sử Trung Quốc, có sắc đẹp được ví là “tu hoa”.
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Hua-Qing-Chi-Yang-Gui-Fei.jpg
Chuyện kể vua Huyền Tông say đắm Dương Quý Phi, chiều chuộng nàng hết mực. Những cuộc đi tắm suối của nàng mỗi lần tốn hàng vạn bạc của kho và làm chết hàng trăm mạng người, nhà vua không chút tiếc rẻ- Người ta đã gán cho Quý Phi tội : là mầm sinh đại loạn, làm binh triều đại bại.
Nữ hoàng Elizabeth I /1533-1603 /
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Elizabeth_I_in_coronation_robes.jpg
Là một trong 9 vị nữ hoàng của nước Anh, Elizabeth I trị vì đất nước 45 năm. Elizabeth I không chỉ là người có ảnh hưởng lớn đến lịch sử nước Anh mà bà còn có ảnh hưởng sâu sắc tới lịch sử thế giới. Elizabeth I là một phụ nữ tài năng về nhiều mặt: Chính trị; quân sự; ngoại giao và tập trung trí lực để trị vì đất nước. Thời bà trị vì, nước Anh đạt được nhiều thành tựu vĩ đại cả về kinh tế, chính trị và quân sự,đặc biệt bà đã xây dựng hải quân Anh trở thành một trong những lực lượng hàng đầu thế giới. Bà không có gia đình riêng do những toan tính, cân nhắc đến những lợi ích quân sự, chính trị, ngoại giao giữa Anh và các nước lớn lúc bấy giờ là Pháp và Tây Ban Nha cũng như lợi ích của các tôn giáo đương thời cho dù bà có một người tình từ thuở ấu thời. Tính cách cứng rắn của bà đã làm cho bà suốt đời cô độc và trinh tiết. Elizabeth I mở ra cho nước Anh thời đại của một đế quốc phát triển. Chiến tích nước Anh đánh bại hạm đội của Tây Ban Nha (Armada ) năm 1588 được nối kết với tên tuổi của nữ hoàng và thường được xem là một trong những chiến thắng lừng lẫy nhất trong lịch sử nước Anh.Sau này một đại quý tộc Anh từng nói: “Nước Anh tự hào vì có Elizabeth I”
Mata Hary, /1876-1917/ người đẹp huyền thoại của Hà lan /
http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:Mata_Hari_2.jpg
Niderlandia/đã làm gián điệp một cách vô tình,vì nàng là vũ nữ và là người tình tuyệt vời của những quan chức cao cấp của Tây ban nha,Pháp, Anh, Đức…khiến cho mười bẩy tàu chiến của liên quân bị chìm, gần một sư đoàn quân bị thiệt mạng trong Đại chiến thế giới lần thứ nhất và đã bị vua Pháp tuyên án tử hình .
Ảnh chụp Mata Hari năm 1906, chỉ mặc áo ngực và đồ trang sức.
Tháng Một 8, 2011 Đăng bởi namcua | Uncategorized | Để lại phản hồi
Tập
Thứ Bảy, 5 tháng 3, 2011
Thứ Tư, 20 tháng 10, 2010
Bà của chúng tôi / chuyện về một phần đời tôi/
Bà giúp việc gia đình chúng tôi là khởi nguồn cho mọi cảm hứng thơ mà lũ trẻ chúng tôi có được cho tới tận bây giờ. Một nửa thế kỉ qua đi, bây giờ chúng tôi mới có chút thời gian dành để nhớ tới bà,nhớ tới công lao bà nhọc nhằn với chúng tôi những năm tháng cũ.
Mẹ tôi vất vả, buôn thúng bán bưng thời Pháp thuộc, nào tản cư, rồi CM tháng Tám, rồi hòa bình lập lại. Vất vả thế mà mẹ sinh chúng tôi sòn sòn “ba năm đôi” như lối nói của các cụ.Mẹ tôi gặp bà ở một chợ người trên phố Hàng Đậu. Thời đó, những người ở quê lên Hà nội , muốn tìm việc làm chỉ tới đó ngồi xung quanh chợ Đồng xuân, Bắc qua, và ai muốn thuê mướn người thì tới đó tìm. Bố mẹ chúng tôi lúc đó đã thuộc loại khá giả , có cửa hàng buôn tơ lụa trên phố C.N nên rất cần người giúp việc. Bà đến với chúng tôi khi mẹ sinh tôi, bà đón tôi từ nhà thương phụ sản 14 Nguyễn Thái Học về., năm Hà nội giải phóng. Chúng tôi có bà từ đó.
Tôi chẳng còn nhớ gì nhiều về bà, những chi tiết về bà chủ yếu do cha mẹ tôi kể lại.Nhưng tôi biết , bà đẹp lắm. Dáng người thon nhỏ, da trắng, tóc dài. Bà quê Kinh Bắc, chạy tản cư, rồi bỏ nhà trốn lên Hà nội để tránh cuộc cải cách ruộng đất ở quê, bởi bà là vợ lẽ một ông chánh tổng.Thời đó, con gái biết đọc biết viết hiếm lắm, chưa kể lại xinh đẹp, lại biết làm thơ như bà. May mắn cho tôi, từ khi chào đời cho tới khi Miền Bắc bị bom Mỹ cày xới, được bà chăm nom, dạy dỗ, truyền lại cho tất cả những kiến thức , tâm hồn thơ văn, tình yêu với những gì rất Việt nam của bà.
Nhờ có bà mà mẹ tôi rảnh tay buôn bán làm ăn, và lại tiếp tục sòn sòn “ ba năm đôi” như trước. Bà đón lần lượt thêm 5 đứa em tôi nữa lúc chào đời. Bà đi chợ, giặt quần áo, nấu cơm, quét dọn nhà cửa….với một sự cần mẫn, chịu đựng dẻo dai vô biên, một gia đình đông đúc với vài ba lần dọn nhà nơi này nơi khác vì những biến chuyển của xã hội.Tôi , đến tận bây giờ cũng vẫn không thể tưởng tượng được là bố mẹ tôi đã lao động kiếm sống như thế nào, đã vất vả tới mức nào với một đàn con như vậy. Và bà, người bà mà chúng tôi yêu quí hơn cả bà ruột của mình, đã đóng góp một công lao to lớn đến thế để tất cả chúng tôi trưởng thành, nên người và thành đạt trong cuộc đời đầy rẫy gian truân này .
Còn nhớ, những buổi chiều mùa hè năm ấy, sau bữa cơm chiều, chúng tôi vây quanh bà nghe kể chuyện. Những tích cổ như “ Tống Trân Cúc Hoa”, “ Phạm Tải Ngọc Hoa”, ‘Lục Vân Tiên”, “ Kim Vân Kiều truyện”….chúng tôi được biết và thậm chí thuộc rất nhiều là nhờ có bà. Bà yêu tôi nhất nhà vì tôi luôn nhớ rất nhanh những điều bà dạy, tôi thuộc lòng khi mới lên 3, lên 4 tuổi cả chương chuyện thơ , và mỗi lần bố mẹ tôi có khách, bà “ đạo diễn” các chương trình biểu diễn của chúng tôi cho khách xem.Bà dạy chúng tôi sắm vai các cô công chúa, bà nảy Kiều , bà ngâm thơ và dạy chúng tôi hò theo hát ứng. Bà là người Kinh Bắc mà. Trời ơi, nhớ lại mà thèm biết bao được sống những ngày thanh bình thuở ấy.
Bà làm thơ cho tôi, đứa được bà cưng nhất trong đám trẻ:
“Đi chợ bà mua bánh giò
Bà dành cho cháu phần to nhất nhà
Mỗi khi cháu chạy chơi xa
Mẹ cháu đánh cháu thì bà lại bênh”
Bà “nảy” thơ Kiều của Nguyễn Du mô tả 6 chị em gái đầu lòng chúng tôi, rồi bà ngâm thơ:
“Đầu lòng sáu ả Tố Nga
Ngô Sáng là chị, em là Ngô Trinh
Thứ ba , Ngô Thục dáng hình
Thứ tư Liên choắt hét inh cả nhà
Thứ năm Tuyên khóc om la
Thứ sáu em út gọi là Ngô Oanh
Sáu chị bề gái đã đành
Sang năm đẻ nữa thì dành con trai
Con trai nối nghiệp lâu dài họ Ngô”
Và rồi chúng tôi hò theo: ‘Hò lơ, hó lơ lắng tai nghe tiếng ai hò lờ, muôn năm hò lờ”
Từ đâu ra điệu hò dân gian quen thuộc trong kí ức tuổi thơ.? Từ bà già Nga, bảo mẫu của chúng tôi, bà của chúng tôi những năm tháng ấu thơ chạy đuổi nhau trên đường phố Thi Sách rợp bóng cây xạ hương , hàng me hàng sấu đường Hàn Thuyên, Ngô Quyền. Hà nội ngày tháng cũ, Hà nội của chúng tôi, bà già Nga của chúng tôi nay còn đâu.
Tôi ấm ức vì chị em đông quá, đến cuối năm học, bố đi họp phụ huynh cho chị cả, mẹ đi họp cho chị hai, còn tôi, mới học lớp 1 đã có 4 em, bà phải ở nhà trông bọn trẻ, chẳng có ai đi họp phụ huynh cho tôi.Một mình tôi đứng ở cổng trường chờ đợi, hi vọng hoặc bố, hoặc mẹ, hoặc bà sẽ đến. Rồi tiếng loa của thày hiệu trưởng vang lên, đọc tên tôi lên nhận phần thưởng học sinh giỏi đặc biệt Tôi sung sướng nhưng hỏang hốt, chạy về nhà tìm bố mẹ, tìm bà. Vừa về tới cửa, nhìn thấy bà đang ẵm em bé, tôi khóc òa không nói lên lời: “ Bà ơi, cháu được gọi lên nhận phần thưởng mà chẳng có ai lên cùng cháu”. Bà hiểu ngay sự tình, vội trao cậu em út lúc bấy giờ mới được vài tháng cho một bà cụ hàng xóm bên cạnh, khóac vội chiếc áo dài nâu sồng, vừa chạy vừa cài cúc áo cùng tôi đến trường . Bà đã cùng với tôi bước lên bục của thày Hiệu trưởng trường cấp 1 Lam sơn, góc phố T. S- Trần Xuân Sọan nhận tặng phẩm đặc biệt cho học sinh là tôi năm đó. Trong kí ức tôi không bao giờ phai mờ nụ cười rạng rỡ của bà khi cùng tôi bước xuống. Bà tự hào vì tôi là sản phẩm của sự chăm nom, dạy dỗ của bà, vì bà đã tới khi tôi cần có bà, bà đã an ủi cho trái tim non nớt của một đứa trẻ 6 tuổi có cảm giác bị bỏ rơi đúng vào lúc nó cần được yêu thương và tôn vinh vì thành tích học tập. Ôi tuổi thơ của tôi, tuổi thơ đầy ắp những kỉ niệm với người bà bảo mẫu yêu quí thật đáng tự hào.
Ngày Hà nội được tin đi sơ tán gấp, âm thanh của tiếng bom Mỹ đã gầm ghè quanh phố phường qua tiếng loa phóng thanh hàng ngày thôi thúc, chúng tôi phải chia tay với bà . Tôi nhớ, cả mấy chị em chạy theo bà, giằng gấu áo dài bằng vải nâu của bà khóc nức nở. Bà vừa đi như chạy vừa quệt nước mắt, cả 6, 7 chị em chạy từ Thi Sách đến bến tàu điện chợ Hôm, rồng rắn, mếu máo. Rồi bà lên tàu, chúng tôi chạy theo tàu/ trên vỉa hè/ , rồi vì mệt quá, mà tàu chạy nhanh không sao đuổi kịp nữa, chị em bảo nhau về, vừa đi vừa khóc ầm cả phố.
Hàng xóm xung quanh nhìn nhau ngơ ngác tưởng như trong nhà vừa có ai gặp tai nạn hoặc một điều gì khủng khiếp hơn thế. Đến khi vỡ lẽ là bà đã lên đường về quê , còn chúng tôi sẽ đi sơ tán một nơi khác, mọi người chép miệng thở dài: “Tại sao lại thế nhỉ, bà gì mà bỏ các cháu không đi sơ tán cùng, để chúng nó khóc than khổ sở thế này?” Họ chẳng hiểu được rằng , bà chẳng phải bà ruột của chúng tôi, bà cũng có một gia đình ở một nơi xa xăm nào đó, và bây giờ, khi cuộc chiến đã lan tỏa đến từng góc phố Hà nội, bà cũng phải về để làm bổn phận gia đình của mình. Từ ngày đó cho tới năm đi lấy chồng, tôi chẳng được gặp lại bà. / còn nữa /.
Mẹ tôi vất vả, buôn thúng bán bưng thời Pháp thuộc, nào tản cư, rồi CM tháng Tám, rồi hòa bình lập lại. Vất vả thế mà mẹ sinh chúng tôi sòn sòn “ba năm đôi” như lối nói của các cụ.Mẹ tôi gặp bà ở một chợ người trên phố Hàng Đậu. Thời đó, những người ở quê lên Hà nội , muốn tìm việc làm chỉ tới đó ngồi xung quanh chợ Đồng xuân, Bắc qua, và ai muốn thuê mướn người thì tới đó tìm. Bố mẹ chúng tôi lúc đó đã thuộc loại khá giả , có cửa hàng buôn tơ lụa trên phố C.N nên rất cần người giúp việc. Bà đến với chúng tôi khi mẹ sinh tôi, bà đón tôi từ nhà thương phụ sản 14 Nguyễn Thái Học về., năm Hà nội giải phóng. Chúng tôi có bà từ đó.
Tôi chẳng còn nhớ gì nhiều về bà, những chi tiết về bà chủ yếu do cha mẹ tôi kể lại.Nhưng tôi biết , bà đẹp lắm. Dáng người thon nhỏ, da trắng, tóc dài. Bà quê Kinh Bắc, chạy tản cư, rồi bỏ nhà trốn lên Hà nội để tránh cuộc cải cách ruộng đất ở quê, bởi bà là vợ lẽ một ông chánh tổng.Thời đó, con gái biết đọc biết viết hiếm lắm, chưa kể lại xinh đẹp, lại biết làm thơ như bà. May mắn cho tôi, từ khi chào đời cho tới khi Miền Bắc bị bom Mỹ cày xới, được bà chăm nom, dạy dỗ, truyền lại cho tất cả những kiến thức , tâm hồn thơ văn, tình yêu với những gì rất Việt nam của bà.
Nhờ có bà mà mẹ tôi rảnh tay buôn bán làm ăn, và lại tiếp tục sòn sòn “ ba năm đôi” như trước. Bà đón lần lượt thêm 5 đứa em tôi nữa lúc chào đời. Bà đi chợ, giặt quần áo, nấu cơm, quét dọn nhà cửa….với một sự cần mẫn, chịu đựng dẻo dai vô biên, một gia đình đông đúc với vài ba lần dọn nhà nơi này nơi khác vì những biến chuyển của xã hội.Tôi , đến tận bây giờ cũng vẫn không thể tưởng tượng được là bố mẹ tôi đã lao động kiếm sống như thế nào, đã vất vả tới mức nào với một đàn con như vậy. Và bà, người bà mà chúng tôi yêu quí hơn cả bà ruột của mình, đã đóng góp một công lao to lớn đến thế để tất cả chúng tôi trưởng thành, nên người và thành đạt trong cuộc đời đầy rẫy gian truân này .
Còn nhớ, những buổi chiều mùa hè năm ấy, sau bữa cơm chiều, chúng tôi vây quanh bà nghe kể chuyện. Những tích cổ như “ Tống Trân Cúc Hoa”, “ Phạm Tải Ngọc Hoa”, ‘Lục Vân Tiên”, “ Kim Vân Kiều truyện”….chúng tôi được biết và thậm chí thuộc rất nhiều là nhờ có bà. Bà yêu tôi nhất nhà vì tôi luôn nhớ rất nhanh những điều bà dạy, tôi thuộc lòng khi mới lên 3, lên 4 tuổi cả chương chuyện thơ , và mỗi lần bố mẹ tôi có khách, bà “ đạo diễn” các chương trình biểu diễn của chúng tôi cho khách xem.Bà dạy chúng tôi sắm vai các cô công chúa, bà nảy Kiều , bà ngâm thơ và dạy chúng tôi hò theo hát ứng. Bà là người Kinh Bắc mà. Trời ơi, nhớ lại mà thèm biết bao được sống những ngày thanh bình thuở ấy.
Bà làm thơ cho tôi, đứa được bà cưng nhất trong đám trẻ:
“Đi chợ bà mua bánh giò
Bà dành cho cháu phần to nhất nhà
Mỗi khi cháu chạy chơi xa
Mẹ cháu đánh cháu thì bà lại bênh”
Bà “nảy” thơ Kiều của Nguyễn Du mô tả 6 chị em gái đầu lòng chúng tôi, rồi bà ngâm thơ:
“Đầu lòng sáu ả Tố Nga
Ngô Sáng là chị, em là Ngô Trinh
Thứ ba , Ngô Thục dáng hình
Thứ tư Liên choắt hét inh cả nhà
Thứ năm Tuyên khóc om la
Thứ sáu em út gọi là Ngô Oanh
Sáu chị bề gái đã đành
Sang năm đẻ nữa thì dành con trai
Con trai nối nghiệp lâu dài họ Ngô”
Và rồi chúng tôi hò theo: ‘Hò lơ, hó lơ lắng tai nghe tiếng ai hò lờ, muôn năm hò lờ”
Từ đâu ra điệu hò dân gian quen thuộc trong kí ức tuổi thơ.? Từ bà già Nga, bảo mẫu của chúng tôi, bà của chúng tôi những năm tháng ấu thơ chạy đuổi nhau trên đường phố Thi Sách rợp bóng cây xạ hương , hàng me hàng sấu đường Hàn Thuyên, Ngô Quyền. Hà nội ngày tháng cũ, Hà nội của chúng tôi, bà già Nga của chúng tôi nay còn đâu.
Tôi ấm ức vì chị em đông quá, đến cuối năm học, bố đi họp phụ huynh cho chị cả, mẹ đi họp cho chị hai, còn tôi, mới học lớp 1 đã có 4 em, bà phải ở nhà trông bọn trẻ, chẳng có ai đi họp phụ huynh cho tôi.Một mình tôi đứng ở cổng trường chờ đợi, hi vọng hoặc bố, hoặc mẹ, hoặc bà sẽ đến. Rồi tiếng loa của thày hiệu trưởng vang lên, đọc tên tôi lên nhận phần thưởng học sinh giỏi đặc biệt Tôi sung sướng nhưng hỏang hốt, chạy về nhà tìm bố mẹ, tìm bà. Vừa về tới cửa, nhìn thấy bà đang ẵm em bé, tôi khóc òa không nói lên lời: “ Bà ơi, cháu được gọi lên nhận phần thưởng mà chẳng có ai lên cùng cháu”. Bà hiểu ngay sự tình, vội trao cậu em út lúc bấy giờ mới được vài tháng cho một bà cụ hàng xóm bên cạnh, khóac vội chiếc áo dài nâu sồng, vừa chạy vừa cài cúc áo cùng tôi đến trường . Bà đã cùng với tôi bước lên bục của thày Hiệu trưởng trường cấp 1 Lam sơn, góc phố T. S- Trần Xuân Sọan nhận tặng phẩm đặc biệt cho học sinh là tôi năm đó. Trong kí ức tôi không bao giờ phai mờ nụ cười rạng rỡ của bà khi cùng tôi bước xuống. Bà tự hào vì tôi là sản phẩm của sự chăm nom, dạy dỗ của bà, vì bà đã tới khi tôi cần có bà, bà đã an ủi cho trái tim non nớt của một đứa trẻ 6 tuổi có cảm giác bị bỏ rơi đúng vào lúc nó cần được yêu thương và tôn vinh vì thành tích học tập. Ôi tuổi thơ của tôi, tuổi thơ đầy ắp những kỉ niệm với người bà bảo mẫu yêu quí thật đáng tự hào.
Ngày Hà nội được tin đi sơ tán gấp, âm thanh của tiếng bom Mỹ đã gầm ghè quanh phố phường qua tiếng loa phóng thanh hàng ngày thôi thúc, chúng tôi phải chia tay với bà . Tôi nhớ, cả mấy chị em chạy theo bà, giằng gấu áo dài bằng vải nâu của bà khóc nức nở. Bà vừa đi như chạy vừa quệt nước mắt, cả 6, 7 chị em chạy từ Thi Sách đến bến tàu điện chợ Hôm, rồng rắn, mếu máo. Rồi bà lên tàu, chúng tôi chạy theo tàu/ trên vỉa hè/ , rồi vì mệt quá, mà tàu chạy nhanh không sao đuổi kịp nữa, chị em bảo nhau về, vừa đi vừa khóc ầm cả phố.
Hàng xóm xung quanh nhìn nhau ngơ ngác tưởng như trong nhà vừa có ai gặp tai nạn hoặc một điều gì khủng khiếp hơn thế. Đến khi vỡ lẽ là bà đã lên đường về quê , còn chúng tôi sẽ đi sơ tán một nơi khác, mọi người chép miệng thở dài: “Tại sao lại thế nhỉ, bà gì mà bỏ các cháu không đi sơ tán cùng, để chúng nó khóc than khổ sở thế này?” Họ chẳng hiểu được rằng , bà chẳng phải bà ruột của chúng tôi, bà cũng có một gia đình ở một nơi xa xăm nào đó, và bây giờ, khi cuộc chiến đã lan tỏa đến từng góc phố Hà nội, bà cũng phải về để làm bổn phận gia đình của mình. Từ ngày đó cho tới năm đi lấy chồng, tôi chẳng được gặp lại bà. / còn nữa /.
Chuyện phố nhà binh /Trần Quốc Quân/ Warszawa, Xuân Canh Dần 1000 năm Thăng Long. (Bài đăng Báo Quê Việt số Tết Canh Dần 2010)
Nhà văn Chu Lai cũng đã viết về con phố của tôi với một truyện ngắn tiêu đề “Phố Nhà binh”. Để độc giả không bị nhầm lẫn và tránh việc kiện tụng lôi thôi vì vi phạm bản quyền nên khi viết bài báo này tôi phải thêm chữ “Chuyện” ở phía trước. Ông Chu Lai vốn không phải người phố tôi, nhưng ông làm ở tòa soạn báo Văn nghệ Quân đội nhà số 4 nên mặc nhiên ông có hộ khẩu tạm trú trên con phố này. Chu Lai không biết tên thật là gì. Từ khi biết đến tác phẩm của ông, tôi chỉ biết mỗi bút danh này. Dung nhan của Chu Lai rất bất thường. Tóc ông xoăn tít, da ông ngăm đen không giống người Việt mình. Chính vì thế mới có giai thoại về cái bút danh lạ lẫm này. Người ta đồn rằng, ngày xưa Tây rạch mặt về càn ở làng ông, mẹ ông luýnh quýnh chạy chậm, lại còn bị vấp ngã nữa. Huyền thoại người đàn bà trinh tiết giẫm phải vết chân thần bỗng dưng mang thai ra đời từ đấy. Nhờ câu chuyện nhảm nhí này mà mấy chục năm sau văn đàn Việt Nam mới có một nhà văn bút hiệu Chu “Lai” chuyên viết về đề tài chiến tranh. Trông dữ dằn vậy nhưng ông lại xuề xòa, hiền lành và tốt bụng nữa. Chu Lai hay lê la các quán cóc ở phố tôi để moi chuyện, tìm đề tài viết văn. Thế nên hầu như chuyện gì xảy ra ở con phố nhà binh này ông đều biết cả.
Rất tình cờ trong một lần ghé thăm anh bạn có quầy trong Trung tâm Thương mại EACC tôi vớ được cuốn tạp chí Sức Sống của cộng đồng người Việt ở Czech. Đúng như cái tên, tạp chí này đầy ắp sức sống nên sang được tận Ba Lan để phát hành cho cộng đồng người Việt ở đây. Lướt qua đến hơn nửa quyển tôi bị hút mắt vào một bài mang tít “Văn Nghệ”. Người viết là Lão Hâm. Cái bút danh ngồ ngộ khiến tôi tò mò. Không hiểu vì lý do gì mà Lão Hâm lại đặt cho mình cái bút danh như vậy. Cả bài viết chẳng có chỗ nào đáng được gọi là hâm, thế thì đích thị Lão này “dở người” thật rồi. Rất lạ, lâu lắm rồi tôi không được đắm chìm trong cảm xúc bâng khuâng như khi đọc bài “Văn nghệ” này. Thực ra lối viết đều đều trong bài báo không có gì đặc sắc. Chỉ có điều cái Lão tự nhận “dở người” kia lại viết về chính con phố nhà binh của tôi. Tôi bị lôi cuốn bởi những tư liệu sinh động trong dòng chảy ký ức này.
Nhiều lần tôi đã cố vắt óc đoán thử xem Lão Hâm là ai? sống ở số nhà nào? Nhưng chịu thôi! Có lẽ bởi một điều hết sức đơn giản - Lão Hâm và tôi khác thế hệ nên không biết nhau. Ơi Lão Hâm ơi! Lão đang ở phương trời nào vậy? Lão có đọc bài viết này của tôi không đấy? Lão có biết rằng, ở một góc trời Âu xa xôi vẫn có một đồng ngũ cùng “Quân khu” với Lão. Và hơn thế còn rất nhiều những câu chuyện về một thời đáng nhớ trên con phố ấy mà Lão chưa biết.
Lý Nam Đế là tên một con phố rất đặc biệt và cũng rất đỗi thân quen ở Hà Nội thời chiến tranh chống Mỹ. Đặc biệt nhất ở chỗ nó là Phố Nhà Binh. Chỉ với tám trăm mét chiều dài nối phố Phan Đình Phùng với phố Trần Phú, nó án ngữ cả bề mặt phía Đông của Thành cổ Hà Nội. Con phố nhỏ đó là nơi cư trú của hàng trăm gia đình cán bộ cao cấp Quân Đội Nhân Dân Việt Nam. Trên đó từng là nơi ở của gia đình một Tổng Bí thư, một Chủ tịch nước, hai Bộ Trưởng Quốc Phòng, Ba Đại Tướng…
Phố của tôi và Lão Hâm ngày xưa đẹp lắm. Vì trước ngày tiếp quản Thủ Đô nó vốn là phố của sỹ quan Pháp và Nhật nên toàn nhà tầng và biệt thự xây theo kiểu Tây xen lẫn kiến trúc cổ phương Đông. Tôi biết đến xí bệt lần đầu tiên trong đời cũng chính ở nơi này. Sân vườn khu nhà tôi khi đó trải đầy đá cuội trắng; những bồn hoa đủ màu khoe sắc; những cây liễu, trúc đào, phi lao xanh mướt rủ bóng. Vậy mà chỉ sau mấy năm đi sơ tán, khi chúng tôi trở về thì khu vườn hoa ngạt ngào hương sắc ấy đã biến thành vườn chuối đầy ốc sên, đầy sâu róm chen chúc bên những dãy chuồng gà, chuồng vịt và cả những con lợn chạy rông.
Nói đến sấu Hà Nội là phải nói đến sấu phố Lý Nam Đế. Hai hàng sấu đại thụ trải dài từ đầu phố đến cuối phố phủ kín bóng mát những trưa hè nóng nực. Những giọt nắng chói chang khó khăn lắm mới chui qua được những kẽ lá sấu để in bóng, nhảy nhót trên mặt đường. Quả sấu và tiếng ve sầu là đặc sản rất đỗi thân quen của lũ trẻ chúng tôi. Có đêm hè rất muộn, má tôi mới phát hiện trên giường ngủ của tôi trống trơn. Bà lo lắng thúc ba đi tìm bắt tôi về. Chẳng cần nghĩ lâu, ba cũng biết tôi đang ở đâu. Cây đèn pin trong tay, ông đi rọi từng gốc cây sấu. Đến gần cuối phố ông nhìn thấy đôi dép cao su của tôi dưới một gốc cây. Ngửa mặt nhìn lên, ông quét đèn pin chính giữa mặt tôi. Đang đu bám trên một cành cách gốc chừng 10 mét, người tôi run lên. Nhưng ông nói rất dịu dàng: - Đừng sợ, bình tĩnh, xuống đi con. Tôi len lén như một tên tội phạm biết lỗi bị áp giải về tận giường. Chui vội vào màn, tôi tháo 2 hộp diêm lấy ra từng con ấu trùng ve chưa lột xác. Sáng hôm sau tôi đã có một đàn ve sầu trưởng thành bò chậm rãi trên thành màn. Buồn một nỗi những con ve lột xác trong màn lại không biết kêu, mặc dù đồng loại của chúng phát triển tự nhiên trên những cành cây sấu lại hát inh ỏi. Mùa hè rực rỡ nắng trên phố tôi nếu không có những khúc du ca của các chú ve sầu sẽ tẻ nhạt biết chừng nào. Tiếng ve sầu râm ran mỗi độ hè về là âm thanh đã ăn sâu vào ký ức tuổi thơ của chúng tôi, nó luôn gợi nhớ tới những kỷ niệm không thể nào quên của một quãng đời.
Những tư liệu trong bài “Văn nghệ” khiến tôi đoán Lão “Dở Người” học Trường Nguyễn Văn Trỗi cùng lứa với anh tôi. Khóa 2 khóa 3 gì đó. Lão Hâm có nhắc đến Đức “hát” tức Đại tá Dương Minh Đức nguyên Phó Giám đốc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Gia đình tôi với gia đình Đức “hát” gắn bó mật thiết với nhau. Mật thiết bởi lẽ cả ba má tôi và ba má Đức “hát” đều là dân Miền Nam tập kết. Khi thành lập Đoàn Điện ảnh Quân đội, ba tôi làm chính ủy còn ba Đức “hát” là chú Dương Minh Đẩu làm giám đốc. Đức “hát” và anh tôi cùng học Trường Trỗi. Sau này anh tôi theo học Đại học Quân y còn Đức “hát” học Đại học Kỹ thuật Quân sự. Vì có chút năng khiếu hát, bỗng dưng Đức “hát” lên cơn thích…hát nên chuyển về Văn công Tổng cục Chính trị để làm…ca sĩ.
Nhà số 4 là một tòa nhà mái cong xây theo kiểu kiến trúc Nhật. Đó chính là trụ sở Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Nhà văn, nhà thơ trong và ngoài quân đội không ai không biết nơi này. Những Hồ Phương trồng “Cỏ non”, Hữu Mai bay trên “Vùng Trời”, Nguyễn Khải cày “Mùa lạc”, Nguyễn Minh Châu in “Dấu chân người lính”, những nhà thơ quân đội Vũ Cao với “Núi đôi”, Xuân Sách với ”Chân dung nhà văn”, Trần Đăng Khoa với “Thư tình người lính biển”…một thời vẫn chui ra chui vào nơi này. Mấy năm đi sơ tán tránh bom Mỹ, tôi ở trại trẻ cùng với lũ con cái các nhà văn, nhà thơ, họa sỹ, nhạc sỹ quân đội. Ngay sau khi ký hiệp đinh Paris tôi về học lứa đầu tiên của Trường cấp 3 Phan Đình Phùng. Ngôi trường rất đẹp này vốn là Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương thời thuộc Pháp. Ba tôi tham gia lớp quân chính đầu tiên trước khi theo đoàn quân nam tiến chống Pháp cũng học tại ngôi trường này năm 1946. Một hôm sau giờ tan học về, đang tung tẩy trên vỉa hè tôi bị Tuấn NAT chặn lại. Mặt nó hớt hải đầy vẻ nghiêm trọng: - Thằng Huỳnh chết đuối rồi, mày biết chưa? Nó đi bơi ở Sông Hồng chui xuống bè nứa không ngoi lên được. Tôi nghe người bỗng lặng đi, một giọt nước mắt ầng ậng giấu trong khóe mắt. Thương nó quá! Lúc học cấp 1 ở nơi sơ tán, tôi với nó ngồi cùng một bàn. Bà nội nó chắc chết theo nó mất, vì bà quý và chiều nó lắm. Chúng tôi vẫn thường nghêu ngoao hát trêu nó là “công tử bột công chúa Huỳnh Hoa”. Thằng Huỳnh cao lớn, trắng trẻo, đẹp trai là con đầu của nhà văn Nguyễn Khải. Gia đình nó sống trong khu tập thể quân đội ở bãi Phúc Xá ngoài đê Sông Hồng.
Số nhà 13 là biệt thự của ông Lý Ban nguyên thứ trưởng Bộ Ngoại thương. Ông này vốn người gốc Hoa. Ngay sau vụ nạn kiều 1978 và trước chiến tranh biên giới phía Bắc không ai biết ông đi đâu. Có người nói ông theo chân Hoàng Văn Hoan sang Trung Quốc rồi chết ở đó. Ngôi nhà đó sau này trở thành trụ sở của Công ty giao nhận kho vận ngoại thương Viettrans.
Trước khi Mỹ ném bom Miền Bắc có một lần ba cho phép tôi được vào phòng làm việc của ông ở khu nhà số 17. Tôi vẫn nhớ như in dãy nhà một tầng bên trong rất đẹp bên khu vườn hoa trước mặt. Nhưng đó cũng là lần duy nhất tôi được bước chân vào trụ sở Điện ảnh Quân đội vì sau đó ít tháng nơi này đã biến thành “Hilton hotel” trại giam phi công Mỹ, một địa danh rất nổi tiếng thời chiến tranh.
Ở góc phố Lý Nam Đế với phố Lê Văn Linh là số nhà 19. Trong số nhà này có hai ông đeo quân hàm đại tá từ lúc được phong cho đến khi về hưu. Đó là đại tá Lâm Kèn nguyên tư lệnh Pháo Binh và đại tá Mạc Ninh thông gia của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ngày bé mỗi lần đi học trường Thanh Quan qua đấy, tôi thường nghển cổ ngó vào nhà ông Mạc Ninh để được chiêm ngưỡng dung nhan hai chị em mà chúng tôi vẫn gọi đùa là hai giai nhân họ nhà Mạc. Mạc Hương hơn tôi 1 tuổi còn Mạc Hường sau này học trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới tôi 2 khóa và là con dâu của vị đại tướng huyền thoại.
Số nhà 16A nơi có lớp học thời mẫu giáo của tôi. Cho đến tận bây giờ khi sắp trở thành ông ngoại tôi vẫn còn kết thân với một ông bạn từ thời hai thằng thụi chí chết vào mặt nhau để giành một cái bô. Hơn hai mươi năm sau chính nó lại làm phù rể cho tôi. Bây giờ thằng bạn đó Tuấn NAT sống trong căn nhà tự xây tại khu nhà số 8 cùng phố. Tuấn NAT là họa sỹ của Đài truyền hình TƯ. Vợ hắn là Biên tập viên Phạm Hồng Tuyến con gái nhạc sỹ Phạm Tuyên. Trong khu tập thể 16A có gia đình Trung tướng Phạm Hồng Cư. Ba người con của ông đi sơ tán cùng trại trẻ với tôi. Những năm sau thời “nhà thơ làm kinh tế, thống chế đi đặt vòng” thỉnh thoảng tôi lại thấy bài của ông đăng trên báo Tiền Phong. Các bài viết này thường liên quan tới Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông vốn là đồng hao với vị Tổng tư lệnh đầu tiên của Quân đội NDVN. Vợ ông và vợ Võ Nguyên Giáp là hai chị em ruột, con gái của nhà văn, nhà cách mạng Đặng Thai Mai.
Quãng năm 1986 ngay sau thời kỳ đen tối của “giá, lương, tiền” hàng rào khu nhà 16A bỗng dưng biến mất. Thay vào đó là một dãy cửa hàng mặt phố. Tôi coi nó như biểu tượng kết thúc cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang kinh tế thị trường. Diêm dúa nhất, nổi bật nhất trong số cửa hàng đó là tiệm cho thuê áo váy cưới của nghệ sỹ diễn viên điện ảnh Mai Châu.
Số nhà 37 tọa lạc chính giữa phố là nơi gia đình tôi sinh sống gần nửa thế kỷ. Đó là khu tập thể với hai dãy nhà 2 tầng có 31 hộ gia đình cư trú. Khi chuyển đến đây tôi mới 5 tuổi. Lúc đó gia đình hai vị thiếu tướng đã ở đấy rồi. Một ông là Lê Thiết Hùng vị tướng đầu tiên của Quân đội NDVN còn ông kia là Thái Dũng “cụt” rất nổi tiếng trong chiến dịch Cao – Bắc – Lạng thời đánh Pháp. Sau này khu tôi còn hai ông leo lên được quân hàm thượng tướng là Nguyễn Minh Châu nguyên tư lệnh quân khu 7 và Nguyễn Nam Khánh nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Thái Mai trong thương hiệu thực phẩm Mai Thái khá nổi tiếng ở Ba Lan là người cùng khu tập thể với tôi. Ngày bé, Thái là vị “thủ lĩnh” của tụi trẻ chúng tôi. Nhà Thái có bốn anh em trai. Chỉ riêng Thái có dáng người chắc đậm, mình gấu, đầu hổ. Ngay từ lúc nhỏ Thái đã có sức khỏe khác thường, bạn cùng lứa không ai đánh lại. Bố của Thái ngày xưa nguyên là cục trưởng Cục Tuyên huấn, tức là ông trùm “tâm lý chiến” của Quân đội NDVN. Đến khi nổ ra chiến tranh biên giới với Tàu năm 1979, ông được điều lên Quân khu Một đảm nhiệm chức vụ phó chính ủy.
Thưở chúng tôi tập tọng làm người lớn chiến tranh vẫn chưa kết thúc. Vì là thời chiến nên cán bộ cao cấp quân đội còn được trọng vọng lắm. Lũ trẻ biết rõ điều đó nên ra sức tận dụng oai bố để công thần, để cậy quyền cậy thế. Chúng núp bóng các vị phụ huynh làm nhiều chuyện bậy. Thế hệ thanh niên thời Lão Hâm lấy những cuốn sách như “Ruồi Trâu”, “Thép đã tôi thế đấy”, “Bất khuất”… làm gối kê đầu nên vẫn còn say sưa phấn đấu vì lý tưởng. Đến thời hậu chiến, lứa thanh niên chúng tôi bắt đầu bị lây nhiễm nhiều thói hư tật xấu. Tôi không có ý vơ đũa cả nắm nhưng một bộ phận trong số đó ham chơi hơn ham học. Những thói yêng hùng công khai phá phách hay tiểu nhân ném đá dấu tay đều có ở tụi trẻ “con quan”. Mỗi khi mấy ông nghịch tử phạm tội bị bắt giam, chỉ cần một vị phụ huynh đeo quân hàm, mặc quân phục, trên ngực long lanh đủ loại huân chương ra đồn công an bảo lãnh là chúng lại được trả tự do về nhà để thả sức tiếp tục làm đầu gấu. Băng đảng đầu tiên ở Hà Nội dám dùng vũ khí nóng phạm tội và chống lại sự truy kích của công an có lẽ khởi đầu xuất phát chính từ phố nhà binh này mà ra.
Tuổi dậy thì năng lượng dư thừa, mặt phừng phừng lúc nóng lúc lạnh, người bức bách không có cách nào phát tiết; chiều cao cơ thể tăng nhanh hơn việc hình thành nhân cách; lại không được phụ huynh, nhà trường và xã hội để tâm giáo dục đầy đủ - lũ trẻ đó không hư mới lạ. Cả một thời tuổi trẻ chúng tôi không có gì để nghe, để xem, để chơi và nhất là không có chỗ để…xả. Năm 1970 Đài truyền hình mới chập chững phát thử những chương trình thí điểm đầu tiên. Sách thì ít ỏi đến mức đọc tên ai cũng biết. Phim ảnh cũng vậy, quanh đi quẩn lại chỉ có vài diễn viên hầu như mọi người đều thuộc mặt. Báo chí toen hoẻn mấy tờ lại toàn những bài xã luận, bình luận, gương người tốt việc tốt; đọc đến nhàm chán. Nhiều bận ngồi xem hết các chương mục, đọc đến tận giá bán, tận số lượng phát hành mà vẫn chưa xong một lần vệ sinh. Không có gì để xả, lũ trẻ lếu láo rủ nhau rình xem “video clip” người lớn làm chuyện “make love”. Mỗi một lỗ khóa mà tới gần chục đứa cả trai cả gái chen chúc tranh nhau dòm. Có lần một đứa trèo lên lưng đám bạn cố len tới lỗ khóa đến nỗi bất cẩn lao đầu vào cửa đánh rầm. Đôi vợ chồng tội nghiệp bên trong mới giật mình mặc vội quần áo lao ra. Lũ trẻ chạy toán loạn mỗi đứa một hướng.
Dãy nhà 10 gian mặt phố có một bà nguyên là bí thư đảng ủy, kiêm giám đốc một bệnh viện lớn ở Thủ Đô. Chồng bà một đại tá cao ráo, đẹp lão và hiền lành vẫn không làm tròn chức trách “tề gia” để giữ nổi chân bà. Vào một ngày đẹp trời bỗng dưng bà nổi hứng tình vứt lại tất cả các chức vụ đang gánh vác và từ bỏ luôn cả cái lý tưởng “cao đẹp” của một đảng viên cộng sản mà bà vẫn răn dạy các đồng chí của bà để đi theo tiếng gọi của tình yêu. Nghe nói bà đắm say một viên thiếu tá hải quân kém bà gần chục tuổi.
Nhà số 91 vốn là một biệt thự to xây thời Pháp. Tầng trên người ta phân cho gia đình một vị thứ trưởng, bên dưới chia đôi cho gia đình hai ông tướng. Không biết phong thủy nhà đó ra sao mà bên trong phất như diều gặp gió, bên ngoài lại lụn bại…như diều đứt dây. Nửa phía trong ngôi nhà là nơi ở của gia đình thằng bạn cực thân học cùng lớp với tôi hồi phổ thông. Ông cụ nhà nó từ khi chúng tôi biết nhau mới đeo quân hàm đại tá. Vậy mà gần hai mươi năm sau ông từng bước vững chắc leo lên tột đỉnh quyền lực quốc gia. Nửa phía bên ngoài là nhà ở của một ông cục trưởng một cuc thế lực nhất Bộ Quốc Phòng. Từ ngày ông được phong hàm thiếu tướng, nhà ông xảy ra biết bao nhiêu chuyện thương tâm. Trước tiên, ông bị tai biến mạch máu não, liệt nửa người phải ngồi xe lăn. Thứ đến, anh con trai cả làm bác sỹ quân y can tội cầm đầu một vụ cưỡng bức tập thể bạn đồng nghiệp phải chịu án 9 năm tù giam. Sau nữa, đến lượt cô con gái rượu duy nhất bỗng dưng phát bệnh tâm thần. Cuối cùng, cậu út đang học Đại học Kỹ thuật quân sự bị kỷ luật đuổi khỏi trường. Rõ là bất công trong khi một bên thì “phúc vạn trùng lai”, bên kia lại “họa vô đơn chí”.
Tôi từ nhỏ đã đào hoa nên hay vướng số “gần gũi” các đệ nhất giai nhân phố nhà binh. “Gần gũi” nhưng vì bụt chùa nhà không thiêng nên thế mới khổ. Hồi lớp 6 tôi được xếp ngồi cạnh cô bạn tên Hoa con gái rượu một vị Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí thời mới thành lập. Hoa lúc nhỏ chưa thật đẹp nhưng càng lớn Hoa càng rực rỡ. Tên vận đúng vào người. Đến tuổi dậy thì, Hoa đẹp hơn cả những đóa hoa đẹp nhất. “Nhất dáng, nhì da, thứ ba đến nét”. Hoa có đủ cả ba thứ ấy. Sau này Hoa tốt nghiệp Học viện Tài chính rồi chuyển vào Sài Gòn cùng ba má. Ông Phó Tổng cục trưởng bố Hoa có một chuyện nực cười. Đến bây giờ mọi người vẫn không hiểu thực hư ngọn nguồn chuyện này thế nào. Một đồng nghiệp với ông vì đố kỵ ganh ghét nên tung tin rằng ông mắc tội hủ hóa. Kẻ nặc danh này vừa muốn phá vỡ hạnh phúc gia đình ông cho bõ tức, vừa thèm thuồng cái ghế ông đang ngồi. Thời đó theo điều lệ đảng và “đạo đức Hồ Chí Minh” hủ hóa là một trọng tội. Bà vợ ông nghe chuyện mới đề nghị gặp Ban lãnh đạo Tổng cục Dầu khí. Trong cuộc họp đó bà tiết lộ thông tin cực kỳ bí mật trong đời sống phòng the của vợ chồng bà. Bà nói: “Ông nhà tôi liệt dương hơn chục năm nay làm sao có thể mắc tội quan hệ bất chính được”. Mọi người nghe vậy té ngửa và nhất trí biểu quyết xóa án cho ông. Nhiều người tin đó là chuyện thật, nhưng một số cho rằng bà nhà quá cao thủ, dùng tuyệt chiêu để bảo vệ sự nghiệp và uy tín cho chồng.
Năm lớp 7 tôi lại được xếp ngồi cạnh cô bạn hàng xóm sát vách nhà tôi. Người này có cô em gái liền tuổi. Họ không những đẹp người mà còn học rất giỏi. Tôi đùa gọi họ là hai chị em nhà Kiều. Ngày bé chúng tôi cứ vô tư sang nhà nhau chơi, ăn uống rồi lăn ra sàn đá hoa, gác chân lên người nhau…ngủ trưa. Tất nhiên những việc hết sức “hồn nhiên” này chỉ kéo dài đến năm chúng tôi lên 12, 13 tuổi. Lớn thêm chút nữa nhìn trộm nhau đã biết mắc cỡ, mặt đỏ như gấc.
Bí thư chi đoàn lớp tôi những năm cấp 3 nhà ở giữa phố. Cuộc đời của cô bạn này đầy những bi kịch cho đến khi tôi rời Việt Nam để đi du học. Sau đó không bao giờ tôi được gặp hay được nghe kể về cô bạn này nữa. Thời trai trẻ tôi chưa từng được mục kích sở thị một nguyên mẫu nào say sưa phấn đấu vì lý tưởng đến như vậy. Nếu được sống lại Pavel Coocsagin đã có đề tài để viết tiếp “Thép đã tôi thế đấy” phần 2. Ông sẽ lấy bối cảnh nhân vật trung kiên - một phụ nữ trí thức Việt Nam cứng như “Thép đã tôi”. Chân dung cô bạn Bí thư của tôi thật kì dị. Suốt quãng thời gian học với nhau những năm cấp 3, tôi chỉ biết đến thời trang “nhất bộ” mà cô bạn “diện” quanh năm là quần lụa đen, áo bộ đội và dép cao su. Năng lực trí tuệ cộng với bản lĩnh sống và ý chí phấn đấu tạo nên bầu nhiệt huyết rừng rực cháy trong con người bí thư chi đoàn lớp tôi. Rất thật lòng tôi không bao giờ hoài nghi về sự trong sáng và tính chân thực của cô bạn. Có lần cô bạn “bí thư” tâm sự với tôi rằng, hoài bão lớn nhất của bạn ấy là được cống hiến hết mình cho nhân dân, cho xã hội. Nhưng mong muốn cao đẹp hết sức giản dị ấy đã trở nên xa xỉ và không bao giờ được thực hiện bởi sự hoang đường của một chủ thuyết. Ước mơ ban đầu của cô bạn tôi là được khoác áo blue trắng của người thầy thuốc trị bệnh cứu người. Đến khi thi đỗ đại học đạt điểm cao được cử đi du học nước ngoài cô bạn tôi lại chọn học ngành nông nghiệp tận Tasken (Uzơbekistan) với mong muốn trở thành kỹ sư nông nghiệp góp phần tạo ra thật nhiều sản phẩm phục vụ cho mục đích “chỉ dạy của Bác Hồ” là lo cho mọi người dân có cơm no áo ấm, được học hành. Sau khi tốt nghiệp loại ưu cô bạn “bí thư” hăm hở về nước và nhiều lần khước từ những lời mời hấp dẫn về làm việc ở Viện nọ, Bộ kia. “Con người mới XHCN” đó đã xung phong vào tận tỉnh nghèo Ninh Thuận để tình nguyện công tác tại một nông trường trồng bông. Sau hai năm lăn lộn phấn đấu bí thư chi đoàn lớp tôi vinh dự được đứng trong “đội ngũ tiên phong” của “giai cấp tiên phong” của “dân tộc tiên phong” của nhân loại. Cũng trong thời gian đó cô bạn “bí thư” có cơ hội nhận thức được nhiều bài học chân lý từ thực tiễn cuộc sống. Lý tưởng cao đẹp sụp đổ như lâu đài xây trên cát. Từ nỗi thất vọng tràn trề, bí thư chi đoàn lớp tôi nghĩ ra được một độc chiêu. Cô bạn dùng khổ nhục kế xin lãnh đạo cho đi học tiếp với nguyện vọng nâng cao kiến thức nhằm phục vụ Đảng, phục vụ đất nước và phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Kết quả thật mỹ mãn, cô bạn “bí thư” được trở lại Tasken để làm nghiên cứu sinh bảo vệ luận án tiến sỹ nông nghiệp. Đây là cơ hội tuyệt vời để cựu Bí thư chi đoàn trung kiên tuột xích trốn sang Thụy Điển tìm đến “chân trời mới” thực hiện trọn vẹn mơ ước được cống hiến nhiều nhất, tốt nhất cho đời. Từ sâu thẳm tâm hồn tôi rất quý trọng người bạn gái này. Cựu bí thư chi đoàn lớp tôi tên thật là Đoàn Thị Bình Minh. Không biết cô bạn ấy hiện đang lưu lạc tận chân trời nào. Có ai biết về Bình Minh cựu bí thư chi đoàn lớp tôi không? Nếu biết, mọi thông tin xin gửi về … Ban biên tập Đài truyền hình VTV4, chuyên mục Gặp gỡ khán giả. Tôi cám ơn rất nhiều và xin hậu tạ thỏa đáng.
Hơn hai mươi năm kể từ khi tôi đi nghiên cứu sinh tại Ba Lan, phố nhà binh bây giờ đã lột xác để thành một con phố xa lạ. Đâu rồi hàng phố cũ với nét cổ xưa, thơ mộng? có lẽ nó chỉ còn đọng lại trên những thân sấu già cổ thụ. Phố nhà binh bây giờ trở nên cũ kỹ, xô bồ, đua chen. Bao nhiêu căn nhà hình hộp diêm, hình quan tài sâu hun hút đua nhau trổ ra ngoài mặt phố. Vỉa hè biến dạng không dành cho khách bộ hành. Những người đi xa trở về ít ai còn nhận ra con phố cũ của mình. Câu nói cửa miệng “phố tôi ngày xưa đẹp lắm” chỉ còn trong hoài niệm của những người một thời chôn dấu ký ức tuổi thơ như tôi và Lão Hâm.
Rất tình cờ trong một lần ghé thăm anh bạn có quầy trong Trung tâm Thương mại EACC tôi vớ được cuốn tạp chí Sức Sống của cộng đồng người Việt ở Czech. Đúng như cái tên, tạp chí này đầy ắp sức sống nên sang được tận Ba Lan để phát hành cho cộng đồng người Việt ở đây. Lướt qua đến hơn nửa quyển tôi bị hút mắt vào một bài mang tít “Văn Nghệ”. Người viết là Lão Hâm. Cái bút danh ngồ ngộ khiến tôi tò mò. Không hiểu vì lý do gì mà Lão Hâm lại đặt cho mình cái bút danh như vậy. Cả bài viết chẳng có chỗ nào đáng được gọi là hâm, thế thì đích thị Lão này “dở người” thật rồi. Rất lạ, lâu lắm rồi tôi không được đắm chìm trong cảm xúc bâng khuâng như khi đọc bài “Văn nghệ” này. Thực ra lối viết đều đều trong bài báo không có gì đặc sắc. Chỉ có điều cái Lão tự nhận “dở người” kia lại viết về chính con phố nhà binh của tôi. Tôi bị lôi cuốn bởi những tư liệu sinh động trong dòng chảy ký ức này.
Nhiều lần tôi đã cố vắt óc đoán thử xem Lão Hâm là ai? sống ở số nhà nào? Nhưng chịu thôi! Có lẽ bởi một điều hết sức đơn giản - Lão Hâm và tôi khác thế hệ nên không biết nhau. Ơi Lão Hâm ơi! Lão đang ở phương trời nào vậy? Lão có đọc bài viết này của tôi không đấy? Lão có biết rằng, ở một góc trời Âu xa xôi vẫn có một đồng ngũ cùng “Quân khu” với Lão. Và hơn thế còn rất nhiều những câu chuyện về một thời đáng nhớ trên con phố ấy mà Lão chưa biết.
Lý Nam Đế là tên một con phố rất đặc biệt và cũng rất đỗi thân quen ở Hà Nội thời chiến tranh chống Mỹ. Đặc biệt nhất ở chỗ nó là Phố Nhà Binh. Chỉ với tám trăm mét chiều dài nối phố Phan Đình Phùng với phố Trần Phú, nó án ngữ cả bề mặt phía Đông của Thành cổ Hà Nội. Con phố nhỏ đó là nơi cư trú của hàng trăm gia đình cán bộ cao cấp Quân Đội Nhân Dân Việt Nam. Trên đó từng là nơi ở của gia đình một Tổng Bí thư, một Chủ tịch nước, hai Bộ Trưởng Quốc Phòng, Ba Đại Tướng…
Phố của tôi và Lão Hâm ngày xưa đẹp lắm. Vì trước ngày tiếp quản Thủ Đô nó vốn là phố của sỹ quan Pháp và Nhật nên toàn nhà tầng và biệt thự xây theo kiểu Tây xen lẫn kiến trúc cổ phương Đông. Tôi biết đến xí bệt lần đầu tiên trong đời cũng chính ở nơi này. Sân vườn khu nhà tôi khi đó trải đầy đá cuội trắng; những bồn hoa đủ màu khoe sắc; những cây liễu, trúc đào, phi lao xanh mướt rủ bóng. Vậy mà chỉ sau mấy năm đi sơ tán, khi chúng tôi trở về thì khu vườn hoa ngạt ngào hương sắc ấy đã biến thành vườn chuối đầy ốc sên, đầy sâu róm chen chúc bên những dãy chuồng gà, chuồng vịt và cả những con lợn chạy rông.
Nói đến sấu Hà Nội là phải nói đến sấu phố Lý Nam Đế. Hai hàng sấu đại thụ trải dài từ đầu phố đến cuối phố phủ kín bóng mát những trưa hè nóng nực. Những giọt nắng chói chang khó khăn lắm mới chui qua được những kẽ lá sấu để in bóng, nhảy nhót trên mặt đường. Quả sấu và tiếng ve sầu là đặc sản rất đỗi thân quen của lũ trẻ chúng tôi. Có đêm hè rất muộn, má tôi mới phát hiện trên giường ngủ của tôi trống trơn. Bà lo lắng thúc ba đi tìm bắt tôi về. Chẳng cần nghĩ lâu, ba cũng biết tôi đang ở đâu. Cây đèn pin trong tay, ông đi rọi từng gốc cây sấu. Đến gần cuối phố ông nhìn thấy đôi dép cao su của tôi dưới một gốc cây. Ngửa mặt nhìn lên, ông quét đèn pin chính giữa mặt tôi. Đang đu bám trên một cành cách gốc chừng 10 mét, người tôi run lên. Nhưng ông nói rất dịu dàng: - Đừng sợ, bình tĩnh, xuống đi con. Tôi len lén như một tên tội phạm biết lỗi bị áp giải về tận giường. Chui vội vào màn, tôi tháo 2 hộp diêm lấy ra từng con ấu trùng ve chưa lột xác. Sáng hôm sau tôi đã có một đàn ve sầu trưởng thành bò chậm rãi trên thành màn. Buồn một nỗi những con ve lột xác trong màn lại không biết kêu, mặc dù đồng loại của chúng phát triển tự nhiên trên những cành cây sấu lại hát inh ỏi. Mùa hè rực rỡ nắng trên phố tôi nếu không có những khúc du ca của các chú ve sầu sẽ tẻ nhạt biết chừng nào. Tiếng ve sầu râm ran mỗi độ hè về là âm thanh đã ăn sâu vào ký ức tuổi thơ của chúng tôi, nó luôn gợi nhớ tới những kỷ niệm không thể nào quên của một quãng đời.
Những tư liệu trong bài “Văn nghệ” khiến tôi đoán Lão “Dở Người” học Trường Nguyễn Văn Trỗi cùng lứa với anh tôi. Khóa 2 khóa 3 gì đó. Lão Hâm có nhắc đến Đức “hát” tức Đại tá Dương Minh Đức nguyên Phó Giám đốc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Gia đình tôi với gia đình Đức “hát” gắn bó mật thiết với nhau. Mật thiết bởi lẽ cả ba má tôi và ba má Đức “hát” đều là dân Miền Nam tập kết. Khi thành lập Đoàn Điện ảnh Quân đội, ba tôi làm chính ủy còn ba Đức “hát” là chú Dương Minh Đẩu làm giám đốc. Đức “hát” và anh tôi cùng học Trường Trỗi. Sau này anh tôi theo học Đại học Quân y còn Đức “hát” học Đại học Kỹ thuật Quân sự. Vì có chút năng khiếu hát, bỗng dưng Đức “hát” lên cơn thích…hát nên chuyển về Văn công Tổng cục Chính trị để làm…ca sĩ.
Nhà số 4 là một tòa nhà mái cong xây theo kiểu kiến trúc Nhật. Đó chính là trụ sở Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Nhà văn, nhà thơ trong và ngoài quân đội không ai không biết nơi này. Những Hồ Phương trồng “Cỏ non”, Hữu Mai bay trên “Vùng Trời”, Nguyễn Khải cày “Mùa lạc”, Nguyễn Minh Châu in “Dấu chân người lính”, những nhà thơ quân đội Vũ Cao với “Núi đôi”, Xuân Sách với ”Chân dung nhà văn”, Trần Đăng Khoa với “Thư tình người lính biển”…một thời vẫn chui ra chui vào nơi này. Mấy năm đi sơ tán tránh bom Mỹ, tôi ở trại trẻ cùng với lũ con cái các nhà văn, nhà thơ, họa sỹ, nhạc sỹ quân đội. Ngay sau khi ký hiệp đinh Paris tôi về học lứa đầu tiên của Trường cấp 3 Phan Đình Phùng. Ngôi trường rất đẹp này vốn là Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương thời thuộc Pháp. Ba tôi tham gia lớp quân chính đầu tiên trước khi theo đoàn quân nam tiến chống Pháp cũng học tại ngôi trường này năm 1946. Một hôm sau giờ tan học về, đang tung tẩy trên vỉa hè tôi bị Tuấn NAT chặn lại. Mặt nó hớt hải đầy vẻ nghiêm trọng: - Thằng Huỳnh chết đuối rồi, mày biết chưa? Nó đi bơi ở Sông Hồng chui xuống bè nứa không ngoi lên được. Tôi nghe người bỗng lặng đi, một giọt nước mắt ầng ậng giấu trong khóe mắt. Thương nó quá! Lúc học cấp 1 ở nơi sơ tán, tôi với nó ngồi cùng một bàn. Bà nội nó chắc chết theo nó mất, vì bà quý và chiều nó lắm. Chúng tôi vẫn thường nghêu ngoao hát trêu nó là “công tử bột công chúa Huỳnh Hoa”. Thằng Huỳnh cao lớn, trắng trẻo, đẹp trai là con đầu của nhà văn Nguyễn Khải. Gia đình nó sống trong khu tập thể quân đội ở bãi Phúc Xá ngoài đê Sông Hồng.
Số nhà 13 là biệt thự của ông Lý Ban nguyên thứ trưởng Bộ Ngoại thương. Ông này vốn người gốc Hoa. Ngay sau vụ nạn kiều 1978 và trước chiến tranh biên giới phía Bắc không ai biết ông đi đâu. Có người nói ông theo chân Hoàng Văn Hoan sang Trung Quốc rồi chết ở đó. Ngôi nhà đó sau này trở thành trụ sở của Công ty giao nhận kho vận ngoại thương Viettrans.
Trước khi Mỹ ném bom Miền Bắc có một lần ba cho phép tôi được vào phòng làm việc của ông ở khu nhà số 17. Tôi vẫn nhớ như in dãy nhà một tầng bên trong rất đẹp bên khu vườn hoa trước mặt. Nhưng đó cũng là lần duy nhất tôi được bước chân vào trụ sở Điện ảnh Quân đội vì sau đó ít tháng nơi này đã biến thành “Hilton hotel” trại giam phi công Mỹ, một địa danh rất nổi tiếng thời chiến tranh.
Ở góc phố Lý Nam Đế với phố Lê Văn Linh là số nhà 19. Trong số nhà này có hai ông đeo quân hàm đại tá từ lúc được phong cho đến khi về hưu. Đó là đại tá Lâm Kèn nguyên tư lệnh Pháo Binh và đại tá Mạc Ninh thông gia của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ngày bé mỗi lần đi học trường Thanh Quan qua đấy, tôi thường nghển cổ ngó vào nhà ông Mạc Ninh để được chiêm ngưỡng dung nhan hai chị em mà chúng tôi vẫn gọi đùa là hai giai nhân họ nhà Mạc. Mạc Hương hơn tôi 1 tuổi còn Mạc Hường sau này học trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới tôi 2 khóa và là con dâu của vị đại tướng huyền thoại.
Số nhà 16A nơi có lớp học thời mẫu giáo của tôi. Cho đến tận bây giờ khi sắp trở thành ông ngoại tôi vẫn còn kết thân với một ông bạn từ thời hai thằng thụi chí chết vào mặt nhau để giành một cái bô. Hơn hai mươi năm sau chính nó lại làm phù rể cho tôi. Bây giờ thằng bạn đó Tuấn NAT sống trong căn nhà tự xây tại khu nhà số 8 cùng phố. Tuấn NAT là họa sỹ của Đài truyền hình TƯ. Vợ hắn là Biên tập viên Phạm Hồng Tuyến con gái nhạc sỹ Phạm Tuyên. Trong khu tập thể 16A có gia đình Trung tướng Phạm Hồng Cư. Ba người con của ông đi sơ tán cùng trại trẻ với tôi. Những năm sau thời “nhà thơ làm kinh tế, thống chế đi đặt vòng” thỉnh thoảng tôi lại thấy bài của ông đăng trên báo Tiền Phong. Các bài viết này thường liên quan tới Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông vốn là đồng hao với vị Tổng tư lệnh đầu tiên của Quân đội NDVN. Vợ ông và vợ Võ Nguyên Giáp là hai chị em ruột, con gái của nhà văn, nhà cách mạng Đặng Thai Mai.
Quãng năm 1986 ngay sau thời kỳ đen tối của “giá, lương, tiền” hàng rào khu nhà 16A bỗng dưng biến mất. Thay vào đó là một dãy cửa hàng mặt phố. Tôi coi nó như biểu tượng kết thúc cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang kinh tế thị trường. Diêm dúa nhất, nổi bật nhất trong số cửa hàng đó là tiệm cho thuê áo váy cưới của nghệ sỹ diễn viên điện ảnh Mai Châu.
Số nhà 37 tọa lạc chính giữa phố là nơi gia đình tôi sinh sống gần nửa thế kỷ. Đó là khu tập thể với hai dãy nhà 2 tầng có 31 hộ gia đình cư trú. Khi chuyển đến đây tôi mới 5 tuổi. Lúc đó gia đình hai vị thiếu tướng đã ở đấy rồi. Một ông là Lê Thiết Hùng vị tướng đầu tiên của Quân đội NDVN còn ông kia là Thái Dũng “cụt” rất nổi tiếng trong chiến dịch Cao – Bắc – Lạng thời đánh Pháp. Sau này khu tôi còn hai ông leo lên được quân hàm thượng tướng là Nguyễn Minh Châu nguyên tư lệnh quân khu 7 và Nguyễn Nam Khánh nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Thái Mai trong thương hiệu thực phẩm Mai Thái khá nổi tiếng ở Ba Lan là người cùng khu tập thể với tôi. Ngày bé, Thái là vị “thủ lĩnh” của tụi trẻ chúng tôi. Nhà Thái có bốn anh em trai. Chỉ riêng Thái có dáng người chắc đậm, mình gấu, đầu hổ. Ngay từ lúc nhỏ Thái đã có sức khỏe khác thường, bạn cùng lứa không ai đánh lại. Bố của Thái ngày xưa nguyên là cục trưởng Cục Tuyên huấn, tức là ông trùm “tâm lý chiến” của Quân đội NDVN. Đến khi nổ ra chiến tranh biên giới với Tàu năm 1979, ông được điều lên Quân khu Một đảm nhiệm chức vụ phó chính ủy.
Thưở chúng tôi tập tọng làm người lớn chiến tranh vẫn chưa kết thúc. Vì là thời chiến nên cán bộ cao cấp quân đội còn được trọng vọng lắm. Lũ trẻ biết rõ điều đó nên ra sức tận dụng oai bố để công thần, để cậy quyền cậy thế. Chúng núp bóng các vị phụ huynh làm nhiều chuyện bậy. Thế hệ thanh niên thời Lão Hâm lấy những cuốn sách như “Ruồi Trâu”, “Thép đã tôi thế đấy”, “Bất khuất”… làm gối kê đầu nên vẫn còn say sưa phấn đấu vì lý tưởng. Đến thời hậu chiến, lứa thanh niên chúng tôi bắt đầu bị lây nhiễm nhiều thói hư tật xấu. Tôi không có ý vơ đũa cả nắm nhưng một bộ phận trong số đó ham chơi hơn ham học. Những thói yêng hùng công khai phá phách hay tiểu nhân ném đá dấu tay đều có ở tụi trẻ “con quan”. Mỗi khi mấy ông nghịch tử phạm tội bị bắt giam, chỉ cần một vị phụ huynh đeo quân hàm, mặc quân phục, trên ngực long lanh đủ loại huân chương ra đồn công an bảo lãnh là chúng lại được trả tự do về nhà để thả sức tiếp tục làm đầu gấu. Băng đảng đầu tiên ở Hà Nội dám dùng vũ khí nóng phạm tội và chống lại sự truy kích của công an có lẽ khởi đầu xuất phát chính từ phố nhà binh này mà ra.
Tuổi dậy thì năng lượng dư thừa, mặt phừng phừng lúc nóng lúc lạnh, người bức bách không có cách nào phát tiết; chiều cao cơ thể tăng nhanh hơn việc hình thành nhân cách; lại không được phụ huynh, nhà trường và xã hội để tâm giáo dục đầy đủ - lũ trẻ đó không hư mới lạ. Cả một thời tuổi trẻ chúng tôi không có gì để nghe, để xem, để chơi và nhất là không có chỗ để…xả. Năm 1970 Đài truyền hình mới chập chững phát thử những chương trình thí điểm đầu tiên. Sách thì ít ỏi đến mức đọc tên ai cũng biết. Phim ảnh cũng vậy, quanh đi quẩn lại chỉ có vài diễn viên hầu như mọi người đều thuộc mặt. Báo chí toen hoẻn mấy tờ lại toàn những bài xã luận, bình luận, gương người tốt việc tốt; đọc đến nhàm chán. Nhiều bận ngồi xem hết các chương mục, đọc đến tận giá bán, tận số lượng phát hành mà vẫn chưa xong một lần vệ sinh. Không có gì để xả, lũ trẻ lếu láo rủ nhau rình xem “video clip” người lớn làm chuyện “make love”. Mỗi một lỗ khóa mà tới gần chục đứa cả trai cả gái chen chúc tranh nhau dòm. Có lần một đứa trèo lên lưng đám bạn cố len tới lỗ khóa đến nỗi bất cẩn lao đầu vào cửa đánh rầm. Đôi vợ chồng tội nghiệp bên trong mới giật mình mặc vội quần áo lao ra. Lũ trẻ chạy toán loạn mỗi đứa một hướng.
Dãy nhà 10 gian mặt phố có một bà nguyên là bí thư đảng ủy, kiêm giám đốc một bệnh viện lớn ở Thủ Đô. Chồng bà một đại tá cao ráo, đẹp lão và hiền lành vẫn không làm tròn chức trách “tề gia” để giữ nổi chân bà. Vào một ngày đẹp trời bỗng dưng bà nổi hứng tình vứt lại tất cả các chức vụ đang gánh vác và từ bỏ luôn cả cái lý tưởng “cao đẹp” của một đảng viên cộng sản mà bà vẫn răn dạy các đồng chí của bà để đi theo tiếng gọi của tình yêu. Nghe nói bà đắm say một viên thiếu tá hải quân kém bà gần chục tuổi.
Nhà số 91 vốn là một biệt thự to xây thời Pháp. Tầng trên người ta phân cho gia đình một vị thứ trưởng, bên dưới chia đôi cho gia đình hai ông tướng. Không biết phong thủy nhà đó ra sao mà bên trong phất như diều gặp gió, bên ngoài lại lụn bại…như diều đứt dây. Nửa phía trong ngôi nhà là nơi ở của gia đình thằng bạn cực thân học cùng lớp với tôi hồi phổ thông. Ông cụ nhà nó từ khi chúng tôi biết nhau mới đeo quân hàm đại tá. Vậy mà gần hai mươi năm sau ông từng bước vững chắc leo lên tột đỉnh quyền lực quốc gia. Nửa phía bên ngoài là nhà ở của một ông cục trưởng một cuc thế lực nhất Bộ Quốc Phòng. Từ ngày ông được phong hàm thiếu tướng, nhà ông xảy ra biết bao nhiêu chuyện thương tâm. Trước tiên, ông bị tai biến mạch máu não, liệt nửa người phải ngồi xe lăn. Thứ đến, anh con trai cả làm bác sỹ quân y can tội cầm đầu một vụ cưỡng bức tập thể bạn đồng nghiệp phải chịu án 9 năm tù giam. Sau nữa, đến lượt cô con gái rượu duy nhất bỗng dưng phát bệnh tâm thần. Cuối cùng, cậu út đang học Đại học Kỹ thuật quân sự bị kỷ luật đuổi khỏi trường. Rõ là bất công trong khi một bên thì “phúc vạn trùng lai”, bên kia lại “họa vô đơn chí”.
Tôi từ nhỏ đã đào hoa nên hay vướng số “gần gũi” các đệ nhất giai nhân phố nhà binh. “Gần gũi” nhưng vì bụt chùa nhà không thiêng nên thế mới khổ. Hồi lớp 6 tôi được xếp ngồi cạnh cô bạn tên Hoa con gái rượu một vị Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí thời mới thành lập. Hoa lúc nhỏ chưa thật đẹp nhưng càng lớn Hoa càng rực rỡ. Tên vận đúng vào người. Đến tuổi dậy thì, Hoa đẹp hơn cả những đóa hoa đẹp nhất. “Nhất dáng, nhì da, thứ ba đến nét”. Hoa có đủ cả ba thứ ấy. Sau này Hoa tốt nghiệp Học viện Tài chính rồi chuyển vào Sài Gòn cùng ba má. Ông Phó Tổng cục trưởng bố Hoa có một chuyện nực cười. Đến bây giờ mọi người vẫn không hiểu thực hư ngọn nguồn chuyện này thế nào. Một đồng nghiệp với ông vì đố kỵ ganh ghét nên tung tin rằng ông mắc tội hủ hóa. Kẻ nặc danh này vừa muốn phá vỡ hạnh phúc gia đình ông cho bõ tức, vừa thèm thuồng cái ghế ông đang ngồi. Thời đó theo điều lệ đảng và “đạo đức Hồ Chí Minh” hủ hóa là một trọng tội. Bà vợ ông nghe chuyện mới đề nghị gặp Ban lãnh đạo Tổng cục Dầu khí. Trong cuộc họp đó bà tiết lộ thông tin cực kỳ bí mật trong đời sống phòng the của vợ chồng bà. Bà nói: “Ông nhà tôi liệt dương hơn chục năm nay làm sao có thể mắc tội quan hệ bất chính được”. Mọi người nghe vậy té ngửa và nhất trí biểu quyết xóa án cho ông. Nhiều người tin đó là chuyện thật, nhưng một số cho rằng bà nhà quá cao thủ, dùng tuyệt chiêu để bảo vệ sự nghiệp và uy tín cho chồng.
Năm lớp 7 tôi lại được xếp ngồi cạnh cô bạn hàng xóm sát vách nhà tôi. Người này có cô em gái liền tuổi. Họ không những đẹp người mà còn học rất giỏi. Tôi đùa gọi họ là hai chị em nhà Kiều. Ngày bé chúng tôi cứ vô tư sang nhà nhau chơi, ăn uống rồi lăn ra sàn đá hoa, gác chân lên người nhau…ngủ trưa. Tất nhiên những việc hết sức “hồn nhiên” này chỉ kéo dài đến năm chúng tôi lên 12, 13 tuổi. Lớn thêm chút nữa nhìn trộm nhau đã biết mắc cỡ, mặt đỏ như gấc.
Bí thư chi đoàn lớp tôi những năm cấp 3 nhà ở giữa phố. Cuộc đời của cô bạn này đầy những bi kịch cho đến khi tôi rời Việt Nam để đi du học. Sau đó không bao giờ tôi được gặp hay được nghe kể về cô bạn này nữa. Thời trai trẻ tôi chưa từng được mục kích sở thị một nguyên mẫu nào say sưa phấn đấu vì lý tưởng đến như vậy. Nếu được sống lại Pavel Coocsagin đã có đề tài để viết tiếp “Thép đã tôi thế đấy” phần 2. Ông sẽ lấy bối cảnh nhân vật trung kiên - một phụ nữ trí thức Việt Nam cứng như “Thép đã tôi”. Chân dung cô bạn Bí thư của tôi thật kì dị. Suốt quãng thời gian học với nhau những năm cấp 3, tôi chỉ biết đến thời trang “nhất bộ” mà cô bạn “diện” quanh năm là quần lụa đen, áo bộ đội và dép cao su. Năng lực trí tuệ cộng với bản lĩnh sống và ý chí phấn đấu tạo nên bầu nhiệt huyết rừng rực cháy trong con người bí thư chi đoàn lớp tôi. Rất thật lòng tôi không bao giờ hoài nghi về sự trong sáng và tính chân thực của cô bạn. Có lần cô bạn “bí thư” tâm sự với tôi rằng, hoài bão lớn nhất của bạn ấy là được cống hiến hết mình cho nhân dân, cho xã hội. Nhưng mong muốn cao đẹp hết sức giản dị ấy đã trở nên xa xỉ và không bao giờ được thực hiện bởi sự hoang đường của một chủ thuyết. Ước mơ ban đầu của cô bạn tôi là được khoác áo blue trắng của người thầy thuốc trị bệnh cứu người. Đến khi thi đỗ đại học đạt điểm cao được cử đi du học nước ngoài cô bạn tôi lại chọn học ngành nông nghiệp tận Tasken (Uzơbekistan) với mong muốn trở thành kỹ sư nông nghiệp góp phần tạo ra thật nhiều sản phẩm phục vụ cho mục đích “chỉ dạy của Bác Hồ” là lo cho mọi người dân có cơm no áo ấm, được học hành. Sau khi tốt nghiệp loại ưu cô bạn “bí thư” hăm hở về nước và nhiều lần khước từ những lời mời hấp dẫn về làm việc ở Viện nọ, Bộ kia. “Con người mới XHCN” đó đã xung phong vào tận tỉnh nghèo Ninh Thuận để tình nguyện công tác tại một nông trường trồng bông. Sau hai năm lăn lộn phấn đấu bí thư chi đoàn lớp tôi vinh dự được đứng trong “đội ngũ tiên phong” của “giai cấp tiên phong” của “dân tộc tiên phong” của nhân loại. Cũng trong thời gian đó cô bạn “bí thư” có cơ hội nhận thức được nhiều bài học chân lý từ thực tiễn cuộc sống. Lý tưởng cao đẹp sụp đổ như lâu đài xây trên cát. Từ nỗi thất vọng tràn trề, bí thư chi đoàn lớp tôi nghĩ ra được một độc chiêu. Cô bạn dùng khổ nhục kế xin lãnh đạo cho đi học tiếp với nguyện vọng nâng cao kiến thức nhằm phục vụ Đảng, phục vụ đất nước và phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Kết quả thật mỹ mãn, cô bạn “bí thư” được trở lại Tasken để làm nghiên cứu sinh bảo vệ luận án tiến sỹ nông nghiệp. Đây là cơ hội tuyệt vời để cựu Bí thư chi đoàn trung kiên tuột xích trốn sang Thụy Điển tìm đến “chân trời mới” thực hiện trọn vẹn mơ ước được cống hiến nhiều nhất, tốt nhất cho đời. Từ sâu thẳm tâm hồn tôi rất quý trọng người bạn gái này. Cựu bí thư chi đoàn lớp tôi tên thật là Đoàn Thị Bình Minh. Không biết cô bạn ấy hiện đang lưu lạc tận chân trời nào. Có ai biết về Bình Minh cựu bí thư chi đoàn lớp tôi không? Nếu biết, mọi thông tin xin gửi về … Ban biên tập Đài truyền hình VTV4, chuyên mục Gặp gỡ khán giả. Tôi cám ơn rất nhiều và xin hậu tạ thỏa đáng.
Hơn hai mươi năm kể từ khi tôi đi nghiên cứu sinh tại Ba Lan, phố nhà binh bây giờ đã lột xác để thành một con phố xa lạ. Đâu rồi hàng phố cũ với nét cổ xưa, thơ mộng? có lẽ nó chỉ còn đọng lại trên những thân sấu già cổ thụ. Phố nhà binh bây giờ trở nên cũ kỹ, xô bồ, đua chen. Bao nhiêu căn nhà hình hộp diêm, hình quan tài sâu hun hút đua nhau trổ ra ngoài mặt phố. Vỉa hè biến dạng không dành cho khách bộ hành. Những người đi xa trở về ít ai còn nhận ra con phố cũ của mình. Câu nói cửa miệng “phố tôi ngày xưa đẹp lắm” chỉ còn trong hoài niệm của những người một thời chôn dấu ký ức tuổi thơ như tôi và Lão Hâm.
Chủ Nhật, 17 tháng 10, 2010
Who am I ?: Một cuộc nói chuyện
Who am I ?: Một cuộc nói chuyện: "'Vietnam - Rising Dragon' Khánh An: Khánh An rất vui chào đón quý vị đến với chương trình Café Wifi… Ngày hôm nay có 3 vị khách mời đến với..."
Một cuộc nói chuyện
"Vietnam - Rising Dragon"
Khánh An:
Khánh An rất vui chào đón quý vị đến với chương trình Café Wifi… Ngày hôm nay có 3 vị khách mời đến với chương trình và chúng ta sẽ nói về một cuốn sách của tác giả là ông Bill Hayton, một người làm việc cho Đài BBC. Ông đã viết cuốn sách này dựa trên những kinh nghiệm có thực của ông. Ngoài ra còn có những vị khách khác mà Khánh An sẽ lần lượt mời các vị ấy tự giới thiệu về bản thân mình. Bây giờ xin mời ông Bill Hayton, tác giả quyển sách "Vietnam - Rising Dragon".
Ô. Bill Hayton :
OK. Tôi tên là Bill Hayton. Tôi đã viết cuốn sách trên để cố gắng giải thích cho những người giống như tôi hiểu về những gì đang thực sự diễn ra tại Việt Nam.
Tôi từng là phóng viên của BBC tại Hà Nội trong những năm 2006 và 2007, vốn là khoảng thời gian rất quan trọng đối với Việt Nam khi Việt Nam tham gia vào tổ chức thương mại thế giới và là nơi diễn ra Thượng Đỉnh Diễn Đàn Hợp Tác Kinh Tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), từ đó tạo ra rất nhiều sự thay đổi cho Việt Nam. Tôi đã có được một thời gian tuyệt diệu và biết được nhiều điều mà tôi trước đây tôi không hiểu về đất nước các bạn. Tôi đã viết cuốn sách trên để cố gắng giải thích cho những người giống như tôi hiểu về những gì đang thực sự diễn ra tại Việt Nam: sự thay đổi và rất nhiều những vấn đề liên quan đến việc làm thế nào mà Đảng Cộng Sản có thể kiểm soát được đất nước này ngay cả khi mọi thứ đều đang thay đổi về kinh tế, chính trị, văn hóa… Tôi cố gắng để trả lời một câu hỏi lớn là làm thế nào mà Đảng Cộng Sản vẫn có thể nắm quyền và tại sao phản biện xã hội bị thất bại trong hàng chục năm qua?
Khánh An: Cảm ơn ông Bill rất nhiều và bây giờ thì Khánh An xin mời Tiến sĩ Vũ Quang Việt.
TS Vũ Quang Việt: Tôi là chuyên gia về vấn đề thống kê kinh tế. Trước kia tôi đã làm việc cho Liên Hiệp Quốc và bây giờ tôi vẫn tiếp tục làm tư vấn cho một số nước đang phát triển, đặc biệt là các nước ở Đông Nam Á, ở Á Châu.
Khánh An: Cảm ơn TS. Vũ Quang Việt. Bây giờ Khánh An xin mời chị Ngọc Giao.
Cô Ngọc Giao: Thưa vâng, Ngọc Giao thuộc về Tiếng Nói Người Mỹ Gốc Việt hay là Voice of Vietnamese American. Thực ra đây là một hội thiện nguyện nói lên cái nhìn, quan điểm của người Việt Nam tại Hoa Kỳ. Trong chú tâm đó, những người Mỹ gốc Việt rất để ý mọi chuyện xảy ra ở Việt Nam và luôn luôn mong rằng Việt Nam có những thay đổi tốt đẹp hơn. Do may mắn mà Ngọc Giao được biết ông Bill Hayton ra quyển sách, cũng như mời chuyên gia là TS. Vũ Quang Việt và sau này chúng ta sẽ còn có sự lên tiếng của TS. Đinh Xuân Quân. TS. Việt và TS. Quân là hai người đã trực tiếp làm việc giúp cho sự thay đổi tại Việt Nam từ những năm đầu tiên. Đặc biệt là TS. Việt và TS. Quân cũng đã góp bài trong một tập sách "Đánh thức con rồng ngủ quên" xuất bản năm 2003, thì những cái nhìn của TS Việt và TS Quân sẽ giúp cho chúng ta nhìn thấy bức tranh lớn Việt Nam hiện nay. Cảm ơn Khánh An.
Khánh An: Khánh An một lần nữa chào đón quý vị đến với chương trình Cafe Wifi. Bây giờ để bắt đầu, Khánh An mời ông Bill giới thiệu cuốn sách ông vừa mới xuất bản gần đây, đó là cuốn "Vietnam - Rising Dragon".
Cuốn sách nói về những mặt tốt, tuy nhiên không thể bao quát hết những vấn đề mà tôi muốn nói, nhưng nó nói lên những điểm mấu chốt của Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội. Điều mà tôi muốn đưa ra ở đây là rất nhiều người bên ngoài Việt Nam tin tưởng rằng một khi kinh tế được tự do hóa thì chính trị và xã hội cũng tự do. Tôi muốn đưa trường hợp Việt Nam ra để cho thấy rằng điều đó không hẳn là đúng. Nền kinh tế Việt Nam trông có vẻ như được tự do theo như quảng cáo về kinh tế thị trường, tuy nhiên bạn không thấy là đại đa số các công ty tại Việt Nam vẫn đang hoạt động theo đường lối và được chỉ đạo bởi Đảng Cộng Sản. Sự chỉ đạo này dĩ nhiên trên cả lĩnh vực chính trị và xã hội. Tôi không nghĩ là khi kinh tế thị trường được cho phép thì sau đó chúng ta sẽ có được tự do và dân chủ. Tôi nghĩ rằng vấn đề phức tạp hơn nhiều và tôi muốn trình bày nó trong cuốn sách của tôi.
Tạo hệ thống kiểm soát
Khánh An:
Vừa rồi ông Bill có nhắc đến rất là nhiều xoay quanh vấn đề này, đó là tự do trong thương mại và tự do kinh tế. Vấn đề mà ông đặt ra có lẽ là một vấn đề mà các chuyên gia kinh tế khác cũng đã đặt ra rất nhiều, đó là liệu trong một quốc gia không theo chế độ dân chủ thì các vấn đề tự do kinh tế, tự do thương mại có thực sự trở thành hiện thực hay không? Và với trường hợp Việt Nam hiện nay, theo như kinh nghiệm của ông Bill Hayton thì kinh tế Việt nam vẫn chịu sự kiểm soát rất là lớn từ phía Đảng CSVN. Bây giờ thì chuyên gia kinh tế Vũ Quang Việt, ông đã có thời gian làm việc rất nhiều với phía chính phủ Việt Nam thì ông có những kinh nghiệm gì về những vấn đề mà ông Bill Hayton đã đặt ra, thưa ông? TS Vũ Quang Việt: Tôi thấy rằng sau khi đổi mới ở Việt Nam, có thể nói từ năm 1988-1989 thì thực sự Việt Nam mới bắt đầu chấp nhận kinh tế thị trường. Trong kinh tế thị trường thì cái lớn nhất mà Việt Nam thay đổi tức là để cho tự do giá cả và điểm thay đổi thứ hai là cho phép tư nhân tự do làm ăn. Thứ ba nữa, đặc biệt là giải thể, ruộng đất được trở lại cho nông dân để họ làm ăn và do đó kinh tế phát triển. Nhưng mà đúng như ông Bill Hayton nói, tức là cho đến tận ngày nay chính phủ Việt Nam vẫn muốn nắm quyền chủ đạo các công ty, đặc biệt là các công ty quốc doanh.
Họ coi cuộc khủng hoảng Việt Nam là do khủng hoảng thế giới tạo ra, nhưng sự thật thì không phải, mà khủng hoảng này là do chính vấn đề phát triển rất là liều lĩnh của họ tạo ra.
TS Vũ Quang Việt: Đồng thời, về vấn đề chính trị thì (Đảng CSVN) cũng nắm toàn bộ cho nên nó gây ra nhiều vấn đề, từ vấn đề tham nhũng mà ông Bill Hayton đã nói tới và tôi muốn nói thêm như thế này, nói chung Việt Nam có cảm tưởng là phải phát triển cho nhanh để chứng tỏ cho dân chúng biết rằng là như vậy thì tự tạo sự tin tưởng cho dân chúng. Và vì vậy mà họ hăm hở cho đến mức tôi có thể nói là chính quyền mới đây, tức là chính quyền sau thời ông Phan Văn Khải và ông Võ Văn Kiệt, đặc biệt sau khi Việt nam là thành viên của WTO thì họ làm tới mức có thể nói là họ liều lĩnh - liều lĩnh ở chỗ họ chỉ tập trung phát triển với tốc độ cao, tập trung vào để xây dựng quốc doanh, bất chấp chất lượng, bất chấp những phản biện trong xã hội và giới trí thức. Họ tập trung vào để xây dựng một số quốc doanh lớn, thí dụ như là Vinashin. Họ tập trung vào để cho tất cả các công ty quốc doanh có thể làm tất cả mọi chuyện, thí dụ như một công ty đóng tàu thủy như vậy (Vinashin) mà lại có thể mở ra ngân hàng, đầu tư đất đai, nhà cửa, nghĩa là làm tất cả mọi thứ và khi họ làm như vậy thì họ tạo ra cả một hệ thống công ty nửa tư nhân nửa nhà nước, một hệ thống có tính cách gia đình và bè phái. Như vậy thật sự, Vinashin là một trường hợp điển hình mà tôi đã có phân tách, tức là thay vì tập trung vào công nghiệp tàu thủy thì họ lại làm rất là nhiều việc để có lợi cho gia đình, cho đàn em, cho vây cánh, cho đảng, v.v. tất cả những chuyện như vậy dẫn đến chuyện nó (Vinashin) hoàn toàn suy sụp vì nó không thể làm được như vậy. Rồi họ lại ký kết với Trung Quốc để khai thác bauxite ở Miền Trung, rồi cho phép các công ty nước ngoài, đặc biệt là các công ty Trung Quốc có quyền khai thác về rừng, v.v. Rồi họ lấy lại đất đai của dân chúng để đưa cho các công ty, nghĩa là tạo nên một hệ thống mà họ tưởng là gây nên sự phát triển rất cao. Nhưng ngược lại, nó trở thành một cuộc khủng hoảng kinh tế. Cùng một lúc với khủng hoảng kinh tế Việt Nam, lạm phát tăng lên rất cao, lên đến hai mươi mấy phần trăm mà việc này đã được giải quyết thời ông Võ Văn Kiệt đưa lạm phát xuống rất là thấp, thì bây giờ lạm phát lại nổi lên. Rồi vì lạm phát thì đồng tiền Việt Nam lên giá, bởi vì đồng tiên Việt Nam lên giá cùng với sự thiếu hụt về cán cân thương mại với thế giới rất là lớn. Đang là những vấn đề như vậy thì cùng một lúc trên thế giới bị cuộc khủng hoảng kinh tế thì họ coi cuộc khủng hoảng Việt Nam là do khủng hoảng thế giới tạo ra, nhưng sự thật thì không phải, mà khủng hoảng này là do chính vấn đề phát triển rất là liều lĩnh của họ tạo ra.
Trong trường hợp như vậy thì họ làm gì? Họ vẫn muốn kiểm soát, do đó có những nhà trí thức có ý kiến thì họ đưa ra cái Quyết Định 97 nói rằng tất cả trí thức hay những người muốn có ý kiến với chính phủ thì phải đưa cho cơ quan liên hệ trực tiếp với vấn đề đó chứ còn báo chí thì không được. Tôi nghĩ đó là có tính chất bịt miệng. Thế thì cái chính phủ mới này nó có vấn đề rất là lạ như thế này, thời ông Phan Văn Khải, thời ông Võ Văn Kiệt thì chính phủ lập ra một ban tư vấn của chính phủ. Ban tư vấn này là những người không nằm trong hệ thống nhà nước, tức là họ không phải là quan chức, không phải là bộ trưởng, mà họ tương đối độc lập. Họ có ý kiến độc lập, không tự làm cho họ. Đến thời ông Nguyễn Tấn Dũng lên thì ban tư vấn đó bị giải tán. Tôi và những người người khác vẫn tưởng sẽ có một ban tư vấn mới của thủ tướng vì ông thủ tướng mà có một ban tư vấn phù hợp với mình thì đó là một điều bình thường, thì vấn đề giải tán cũng là bình thường. Nhưng vấn đề là sau đó không có một ban tư vấn nào khác ra đời và chính ông thủ tướng nói là “Tôi có rất nhiều trí thức chung quanh tôi rồi”, tức là các bộ trưởng, các quan chức ở trong nhà nước thì những người này có những quyền lợi riêng của mình trong các bộ của họ thì làm sao những người đó có thể tư vấn cho ông thủ tướng được.
Phải theo "lề phải"
Khánh An: Dạ vâng. Cảm ơn TS Vũ Quang Việt. Thưa chị Ngọc Giao, không biết chị có muốn đặt câu hỏi gì với TS Vũ Quang Việt cũng như là ông Bill Hayton không?
Cô Ngọc Giao: Thưa vâng. Giao nghĩ rằng những điều TS Vũ Quang Việt đưa ra đã giải thích một vài điều mà ông Bill có nói đến trong quyển sách. Trong việc này thì Bill là một nhà báo và Giao nghĩ rằng cái chính mà TS. Việt đưa ra đó là chuyện không cho nhà báo nói đến những vấn đề của xã hội, bắt nhà báo phải đi theo "lề bên phải" nó cũng tạo ra rất nhiều vấn đề. Bill có thể nói cho mọi người biết về kinh nghiệm của ông khi ông bị chính quyền Việt Nam từ chối, không cấp visa vào năm 2007 vì ông đã muốn nêu lên những vấn đề này trên báo chí?
TS Vũ Quang Việt Đúng như ông Bill Hayton nói, tức là cho đến tận ngày nay chính phủ Việt Nam vẫn muốn nắm quyền chủ đạo các công ty, đặc biệt là các công ty quốc doanh.
Ông Bill Hayton: Khi tôi mới đến Việt Nam, tôi thật sự ngạc nhiên vì ở đây quá dễ dàng cho tôi làm việc. Một khi tôi cứ ở Hà Nội và không đặt ra những câu hỏi khó thì tôi có thể đi quanh thành phố để phỏng vấn người dân về những đề tài tôi viết mà không gặp trở ngại gì. Khó khăn chỉ đến khi tôi bắt đầu xem xét đến những vấn đề gây tranh cãi. Chẳng hạn như khi tôi viết về sự kiện Việt Nam gia nhập WTO hoặc Thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, thì tôi hoàn toàn không gặp vấn đề. Nhưng khi tôi bắt đầu tìm hiểu xem liệu trẻ em đường phố có bị dẹp đi để chuẩn bị cho dịp Thượng đỉnh APEC hay không thì tôi bắt đầu gặp khó khăn. Và khi mà tôi biết được các nhà dân chủ đã bị đàn áp trong dịp này thì tôi càng gặp nhiều khó khăn hơn. Tuy nhiên, lý do chính mà tôi nghĩ rằng đã làm cho các lãnh đạo của Bộ Văn hóa Thông tin nổi giận là khi tôi bắt đầu nghiên cứu để viết cuốn sách, tôi đã nói chuyện với nhiều người trong hệ thống chính trị mà không thông qua kênh thông tin quy định vì sự quan liêu và chậm chạp của kênh này. Tôi nghĩ tốt nhất là tôi tự tìm hiểu và tự làm lấy. Một lý do thêm nữa là những vấn đề mà tôi tìm hiểu khiến cho họ không thích. Chính vì những lý do trên mà khi tôi ở Việt Nam được hơn 11 tháng thì tôi được thông báo là thị thực của tôi sẽ hết hạn trong vòng 2 tuần nữa và nó sẽ không được gia hạn. Họ cho biết là tôi được phép nộp đơn để xin thị thực mới nhưng không cho biết là thị thực sau đó có được cấp hay không. Khoảng 2 năm trước, tôi cố gắng để quay lại Việt Nam nhưng khi đến phi trường Nội Bài, tôi đã phải quay trở về nước một lần nữa.
Khánh An: Vâng, cám ơn ông Bill Hayton đã chia sẻ những khó khăn mà ông gặp phải khi ông bắt đầu nghiên cứu để viết cuốn sách “Vietnam – Rising Dragon” (Tạm dịch là “Việt Nam – Con Rồng Đang Lên”) để trình bày về thực trạng Việt Nam, nơi mà ông đã có dịp sống và làm việc với tư cách là một phóng viên của Đài BBC. Đã đến lúc Café Wifi phải tạm biệt quý vị, Khánh An và các vị khách mời ngày hôm nay hẹn quay trở lại trong chương trình kỳ tới để tiếp tục bàn về chính sách quản lý kinh tế hiện nay của Việt Nam và những rào cản của nó. Mong quý vị đón theo dõi.
Khánh An:
Khánh An rất vui chào đón quý vị đến với chương trình Café Wifi… Ngày hôm nay có 3 vị khách mời đến với chương trình và chúng ta sẽ nói về một cuốn sách của tác giả là ông Bill Hayton, một người làm việc cho Đài BBC. Ông đã viết cuốn sách này dựa trên những kinh nghiệm có thực của ông. Ngoài ra còn có những vị khách khác mà Khánh An sẽ lần lượt mời các vị ấy tự giới thiệu về bản thân mình. Bây giờ xin mời ông Bill Hayton, tác giả quyển sách "Vietnam - Rising Dragon".
Ô. Bill Hayton :
OK. Tôi tên là Bill Hayton. Tôi đã viết cuốn sách trên để cố gắng giải thích cho những người giống như tôi hiểu về những gì đang thực sự diễn ra tại Việt Nam.
Tôi từng là phóng viên của BBC tại Hà Nội trong những năm 2006 và 2007, vốn là khoảng thời gian rất quan trọng đối với Việt Nam khi Việt Nam tham gia vào tổ chức thương mại thế giới và là nơi diễn ra Thượng Đỉnh Diễn Đàn Hợp Tác Kinh Tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), từ đó tạo ra rất nhiều sự thay đổi cho Việt Nam. Tôi đã có được một thời gian tuyệt diệu và biết được nhiều điều mà tôi trước đây tôi không hiểu về đất nước các bạn. Tôi đã viết cuốn sách trên để cố gắng giải thích cho những người giống như tôi hiểu về những gì đang thực sự diễn ra tại Việt Nam: sự thay đổi và rất nhiều những vấn đề liên quan đến việc làm thế nào mà Đảng Cộng Sản có thể kiểm soát được đất nước này ngay cả khi mọi thứ đều đang thay đổi về kinh tế, chính trị, văn hóa… Tôi cố gắng để trả lời một câu hỏi lớn là làm thế nào mà Đảng Cộng Sản vẫn có thể nắm quyền và tại sao phản biện xã hội bị thất bại trong hàng chục năm qua?
Khánh An: Cảm ơn ông Bill rất nhiều và bây giờ thì Khánh An xin mời Tiến sĩ Vũ Quang Việt.
TS Vũ Quang Việt: Tôi là chuyên gia về vấn đề thống kê kinh tế. Trước kia tôi đã làm việc cho Liên Hiệp Quốc và bây giờ tôi vẫn tiếp tục làm tư vấn cho một số nước đang phát triển, đặc biệt là các nước ở Đông Nam Á, ở Á Châu.
Khánh An: Cảm ơn TS. Vũ Quang Việt. Bây giờ Khánh An xin mời chị Ngọc Giao.
Cô Ngọc Giao: Thưa vâng, Ngọc Giao thuộc về Tiếng Nói Người Mỹ Gốc Việt hay là Voice of Vietnamese American. Thực ra đây là một hội thiện nguyện nói lên cái nhìn, quan điểm của người Việt Nam tại Hoa Kỳ. Trong chú tâm đó, những người Mỹ gốc Việt rất để ý mọi chuyện xảy ra ở Việt Nam và luôn luôn mong rằng Việt Nam có những thay đổi tốt đẹp hơn. Do may mắn mà Ngọc Giao được biết ông Bill Hayton ra quyển sách, cũng như mời chuyên gia là TS. Vũ Quang Việt và sau này chúng ta sẽ còn có sự lên tiếng của TS. Đinh Xuân Quân. TS. Việt và TS. Quân là hai người đã trực tiếp làm việc giúp cho sự thay đổi tại Việt Nam từ những năm đầu tiên. Đặc biệt là TS. Việt và TS. Quân cũng đã góp bài trong một tập sách "Đánh thức con rồng ngủ quên" xuất bản năm 2003, thì những cái nhìn của TS Việt và TS Quân sẽ giúp cho chúng ta nhìn thấy bức tranh lớn Việt Nam hiện nay. Cảm ơn Khánh An.
Khánh An: Khánh An một lần nữa chào đón quý vị đến với chương trình Cafe Wifi. Bây giờ để bắt đầu, Khánh An mời ông Bill giới thiệu cuốn sách ông vừa mới xuất bản gần đây, đó là cuốn "Vietnam - Rising Dragon".
Cuốn sách nói về những mặt tốt, tuy nhiên không thể bao quát hết những vấn đề mà tôi muốn nói, nhưng nó nói lên những điểm mấu chốt của Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội. Điều mà tôi muốn đưa ra ở đây là rất nhiều người bên ngoài Việt Nam tin tưởng rằng một khi kinh tế được tự do hóa thì chính trị và xã hội cũng tự do. Tôi muốn đưa trường hợp Việt Nam ra để cho thấy rằng điều đó không hẳn là đúng. Nền kinh tế Việt Nam trông có vẻ như được tự do theo như quảng cáo về kinh tế thị trường, tuy nhiên bạn không thấy là đại đa số các công ty tại Việt Nam vẫn đang hoạt động theo đường lối và được chỉ đạo bởi Đảng Cộng Sản. Sự chỉ đạo này dĩ nhiên trên cả lĩnh vực chính trị và xã hội. Tôi không nghĩ là khi kinh tế thị trường được cho phép thì sau đó chúng ta sẽ có được tự do và dân chủ. Tôi nghĩ rằng vấn đề phức tạp hơn nhiều và tôi muốn trình bày nó trong cuốn sách của tôi.
Tạo hệ thống kiểm soát
Khánh An:
Vừa rồi ông Bill có nhắc đến rất là nhiều xoay quanh vấn đề này, đó là tự do trong thương mại và tự do kinh tế. Vấn đề mà ông đặt ra có lẽ là một vấn đề mà các chuyên gia kinh tế khác cũng đã đặt ra rất nhiều, đó là liệu trong một quốc gia không theo chế độ dân chủ thì các vấn đề tự do kinh tế, tự do thương mại có thực sự trở thành hiện thực hay không? Và với trường hợp Việt Nam hiện nay, theo như kinh nghiệm của ông Bill Hayton thì kinh tế Việt nam vẫn chịu sự kiểm soát rất là lớn từ phía Đảng CSVN. Bây giờ thì chuyên gia kinh tế Vũ Quang Việt, ông đã có thời gian làm việc rất nhiều với phía chính phủ Việt Nam thì ông có những kinh nghiệm gì về những vấn đề mà ông Bill Hayton đã đặt ra, thưa ông? TS Vũ Quang Việt: Tôi thấy rằng sau khi đổi mới ở Việt Nam, có thể nói từ năm 1988-1989 thì thực sự Việt Nam mới bắt đầu chấp nhận kinh tế thị trường. Trong kinh tế thị trường thì cái lớn nhất mà Việt Nam thay đổi tức là để cho tự do giá cả và điểm thay đổi thứ hai là cho phép tư nhân tự do làm ăn. Thứ ba nữa, đặc biệt là giải thể, ruộng đất được trở lại cho nông dân để họ làm ăn và do đó kinh tế phát triển. Nhưng mà đúng như ông Bill Hayton nói, tức là cho đến tận ngày nay chính phủ Việt Nam vẫn muốn nắm quyền chủ đạo các công ty, đặc biệt là các công ty quốc doanh.
Họ coi cuộc khủng hoảng Việt Nam là do khủng hoảng thế giới tạo ra, nhưng sự thật thì không phải, mà khủng hoảng này là do chính vấn đề phát triển rất là liều lĩnh của họ tạo ra.
TS Vũ Quang Việt: Đồng thời, về vấn đề chính trị thì (Đảng CSVN) cũng nắm toàn bộ cho nên nó gây ra nhiều vấn đề, từ vấn đề tham nhũng mà ông Bill Hayton đã nói tới và tôi muốn nói thêm như thế này, nói chung Việt Nam có cảm tưởng là phải phát triển cho nhanh để chứng tỏ cho dân chúng biết rằng là như vậy thì tự tạo sự tin tưởng cho dân chúng. Và vì vậy mà họ hăm hở cho đến mức tôi có thể nói là chính quyền mới đây, tức là chính quyền sau thời ông Phan Văn Khải và ông Võ Văn Kiệt, đặc biệt sau khi Việt nam là thành viên của WTO thì họ làm tới mức có thể nói là họ liều lĩnh - liều lĩnh ở chỗ họ chỉ tập trung phát triển với tốc độ cao, tập trung vào để xây dựng quốc doanh, bất chấp chất lượng, bất chấp những phản biện trong xã hội và giới trí thức. Họ tập trung vào để xây dựng một số quốc doanh lớn, thí dụ như là Vinashin. Họ tập trung vào để cho tất cả các công ty quốc doanh có thể làm tất cả mọi chuyện, thí dụ như một công ty đóng tàu thủy như vậy (Vinashin) mà lại có thể mở ra ngân hàng, đầu tư đất đai, nhà cửa, nghĩa là làm tất cả mọi thứ và khi họ làm như vậy thì họ tạo ra cả một hệ thống công ty nửa tư nhân nửa nhà nước, một hệ thống có tính cách gia đình và bè phái. Như vậy thật sự, Vinashin là một trường hợp điển hình mà tôi đã có phân tách, tức là thay vì tập trung vào công nghiệp tàu thủy thì họ lại làm rất là nhiều việc để có lợi cho gia đình, cho đàn em, cho vây cánh, cho đảng, v.v. tất cả những chuyện như vậy dẫn đến chuyện nó (Vinashin) hoàn toàn suy sụp vì nó không thể làm được như vậy. Rồi họ lại ký kết với Trung Quốc để khai thác bauxite ở Miền Trung, rồi cho phép các công ty nước ngoài, đặc biệt là các công ty Trung Quốc có quyền khai thác về rừng, v.v. Rồi họ lấy lại đất đai của dân chúng để đưa cho các công ty, nghĩa là tạo nên một hệ thống mà họ tưởng là gây nên sự phát triển rất cao. Nhưng ngược lại, nó trở thành một cuộc khủng hoảng kinh tế. Cùng một lúc với khủng hoảng kinh tế Việt Nam, lạm phát tăng lên rất cao, lên đến hai mươi mấy phần trăm mà việc này đã được giải quyết thời ông Võ Văn Kiệt đưa lạm phát xuống rất là thấp, thì bây giờ lạm phát lại nổi lên. Rồi vì lạm phát thì đồng tiền Việt Nam lên giá, bởi vì đồng tiên Việt Nam lên giá cùng với sự thiếu hụt về cán cân thương mại với thế giới rất là lớn. Đang là những vấn đề như vậy thì cùng một lúc trên thế giới bị cuộc khủng hoảng kinh tế thì họ coi cuộc khủng hoảng Việt Nam là do khủng hoảng thế giới tạo ra, nhưng sự thật thì không phải, mà khủng hoảng này là do chính vấn đề phát triển rất là liều lĩnh của họ tạo ra.
Trong trường hợp như vậy thì họ làm gì? Họ vẫn muốn kiểm soát, do đó có những nhà trí thức có ý kiến thì họ đưa ra cái Quyết Định 97 nói rằng tất cả trí thức hay những người muốn có ý kiến với chính phủ thì phải đưa cho cơ quan liên hệ trực tiếp với vấn đề đó chứ còn báo chí thì không được. Tôi nghĩ đó là có tính chất bịt miệng. Thế thì cái chính phủ mới này nó có vấn đề rất là lạ như thế này, thời ông Phan Văn Khải, thời ông Võ Văn Kiệt thì chính phủ lập ra một ban tư vấn của chính phủ. Ban tư vấn này là những người không nằm trong hệ thống nhà nước, tức là họ không phải là quan chức, không phải là bộ trưởng, mà họ tương đối độc lập. Họ có ý kiến độc lập, không tự làm cho họ. Đến thời ông Nguyễn Tấn Dũng lên thì ban tư vấn đó bị giải tán. Tôi và những người người khác vẫn tưởng sẽ có một ban tư vấn mới của thủ tướng vì ông thủ tướng mà có một ban tư vấn phù hợp với mình thì đó là một điều bình thường, thì vấn đề giải tán cũng là bình thường. Nhưng vấn đề là sau đó không có một ban tư vấn nào khác ra đời và chính ông thủ tướng nói là “Tôi có rất nhiều trí thức chung quanh tôi rồi”, tức là các bộ trưởng, các quan chức ở trong nhà nước thì những người này có những quyền lợi riêng của mình trong các bộ của họ thì làm sao những người đó có thể tư vấn cho ông thủ tướng được.
Phải theo "lề phải"
Khánh An: Dạ vâng. Cảm ơn TS Vũ Quang Việt. Thưa chị Ngọc Giao, không biết chị có muốn đặt câu hỏi gì với TS Vũ Quang Việt cũng như là ông Bill Hayton không?
Cô Ngọc Giao: Thưa vâng. Giao nghĩ rằng những điều TS Vũ Quang Việt đưa ra đã giải thích một vài điều mà ông Bill có nói đến trong quyển sách. Trong việc này thì Bill là một nhà báo và Giao nghĩ rằng cái chính mà TS. Việt đưa ra đó là chuyện không cho nhà báo nói đến những vấn đề của xã hội, bắt nhà báo phải đi theo "lề bên phải" nó cũng tạo ra rất nhiều vấn đề. Bill có thể nói cho mọi người biết về kinh nghiệm của ông khi ông bị chính quyền Việt Nam từ chối, không cấp visa vào năm 2007 vì ông đã muốn nêu lên những vấn đề này trên báo chí?
TS Vũ Quang Việt Đúng như ông Bill Hayton nói, tức là cho đến tận ngày nay chính phủ Việt Nam vẫn muốn nắm quyền chủ đạo các công ty, đặc biệt là các công ty quốc doanh.
Ông Bill Hayton: Khi tôi mới đến Việt Nam, tôi thật sự ngạc nhiên vì ở đây quá dễ dàng cho tôi làm việc. Một khi tôi cứ ở Hà Nội và không đặt ra những câu hỏi khó thì tôi có thể đi quanh thành phố để phỏng vấn người dân về những đề tài tôi viết mà không gặp trở ngại gì. Khó khăn chỉ đến khi tôi bắt đầu xem xét đến những vấn đề gây tranh cãi. Chẳng hạn như khi tôi viết về sự kiện Việt Nam gia nhập WTO hoặc Thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, thì tôi hoàn toàn không gặp vấn đề. Nhưng khi tôi bắt đầu tìm hiểu xem liệu trẻ em đường phố có bị dẹp đi để chuẩn bị cho dịp Thượng đỉnh APEC hay không thì tôi bắt đầu gặp khó khăn. Và khi mà tôi biết được các nhà dân chủ đã bị đàn áp trong dịp này thì tôi càng gặp nhiều khó khăn hơn. Tuy nhiên, lý do chính mà tôi nghĩ rằng đã làm cho các lãnh đạo của Bộ Văn hóa Thông tin nổi giận là khi tôi bắt đầu nghiên cứu để viết cuốn sách, tôi đã nói chuyện với nhiều người trong hệ thống chính trị mà không thông qua kênh thông tin quy định vì sự quan liêu và chậm chạp của kênh này. Tôi nghĩ tốt nhất là tôi tự tìm hiểu và tự làm lấy. Một lý do thêm nữa là những vấn đề mà tôi tìm hiểu khiến cho họ không thích. Chính vì những lý do trên mà khi tôi ở Việt Nam được hơn 11 tháng thì tôi được thông báo là thị thực của tôi sẽ hết hạn trong vòng 2 tuần nữa và nó sẽ không được gia hạn. Họ cho biết là tôi được phép nộp đơn để xin thị thực mới nhưng không cho biết là thị thực sau đó có được cấp hay không. Khoảng 2 năm trước, tôi cố gắng để quay lại Việt Nam nhưng khi đến phi trường Nội Bài, tôi đã phải quay trở về nước một lần nữa.
Khánh An: Vâng, cám ơn ông Bill Hayton đã chia sẻ những khó khăn mà ông gặp phải khi ông bắt đầu nghiên cứu để viết cuốn sách “Vietnam – Rising Dragon” (Tạm dịch là “Việt Nam – Con Rồng Đang Lên”) để trình bày về thực trạng Việt Nam, nơi mà ông đã có dịp sống và làm việc với tư cách là một phóng viên của Đài BBC. Đã đến lúc Café Wifi phải tạm biệt quý vị, Khánh An và các vị khách mời ngày hôm nay hẹn quay trở lại trong chương trình kỳ tới để tiếp tục bàn về chính sách quản lý kinh tế hiện nay của Việt Nam và những rào cản của nó. Mong quý vị đón theo dõi.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)